Вояга етмаганларнинг жиноятлари бўйича иш юритиш

Махсус тартиб кимларга нисбатан қўлланилади

Жиноят содир этилган пайтда 18 ёшга тўлмаган шахслар иштирокидаги жиноят ишлари Жиноят-процессуал кодексида белгиланган махсус қоидалар асосида юритилади.

Иш юритишда вояга етмаганнинг энг устун манфаатлари, шаъни ва қадр-қиммати, шахсий ҳаёти ҳамда ёшига мос процессуал муносабат таъминланиши лозим.

Аниқланиши шарт бўлган ҳолатлар

Оддий жиноят ишларида исботланадиган ҳолатлардан ташқари, қуйидагилар ҳам аниқланади:

вояга етмаганнинг аниқ ёши;
унинг яшаш ва тарбияланиш шароитлари;
соғлиғи, шахсияти ва ривожланиш даражаси;
қилмишнинг моҳияти ва оқибатларини англаш қобилиятига таъсир қилган ҳолатлар;
катта ёшли далолатчилар ёки бошқа иштирокчиларнинг мавжудлиги.

Қонуний вакилнинг иштироки

Вояга етмаган гумон қилинувчи ёки айбланувчининг ишида қонуний вакилнинг иштироки шарт. Қонуний вакил суриштирувчи ёки терговчининг қарори билан биринчи сўроқдан бошлаб ишда иштирок этишга қўйилади.

Қонуний вакил:

қўйилган гумон ёки айблов мазмунини билиш;
процессуал ҳаракатларда иштирок этиш;
рухсат билан саволлар бериш;
баённомалар билан танишиш ва мулоҳазалар билдириш;
илтимоснома ва шикоятлар бериш ҳуқуқига эга.

Агар қонуний вакилнинг ҳаракатлари вояга етмаганнинг манфаатларига зарар етказса, у ишда иштирок этишдан четлаштирилади. Унинг ўрнига бошқа қонуний вакил ёки васийлик ва ҳомийлик органининг вакили жалб қилинади.

Ҳимоячининг мажбурий иштироки

Вояга етмаганлар ишида ҳимоячининг иштироки мажбурий. Ҳимоячидан воз кечиш суриштирувчи, терговчи, прокурор ёки суд учун мажбурий ҳисобланмайди.

Агар ҳимоячи вояга етмаганнинг ўзи, қонуний вакили ёки бошқа шахс томонидан таклиф қилинмаган бўлса, ваколатли орган унинг иштирокини таъминлаши шарт.

Муҳим: вояга етмаган шахс ўзининг айбсизлигини исботлаши ёки ўзига қарши кўрсатув бериши шарт эмас. У сукут сақлаш, адвокат билан холи учрашиш ва зарур бўлса таржимондан фойдаланиш ҳуқуқига эга.