Муаллифнинг шахсий номулкий ва мулкий ҳуқуқлари

Муаллифнинг шахсий номулкий ҳуқуқлари нималар?

Асар муаллифи қуйидаги шахсий номулкий ҳуқуқларга эга:

асар муаллифи деб эътироф этилиш — муаллифлик ҳуқуқи;
асардан ўзининг ҳақиқий исми, тахаллуси билан ёки имзосиз фойдаланишга рухсат бериш;
асарни ошкор қилиш ёки ошкор қилишга рухсат бериш;
қонунда белгиланган тартибда асарни чақириб олиш;
асарни ёки унинг номини муаллиф шаъни ва қадр-қимматига зарар етказадиган бузиб кўрсатишдан ҳимоя қилиш.

Асарни чақириб олиш мумкинми?

Муаллиф асарни ошкор қилиш тўғрисидаги аввал қабул қилган қароридан воз кечиб, уни чақириб олиш ҳуқуқига эга.

Бироқ бундай ҳолда асардан фойдаланиш ҳуқуқини олган шахсларга етказилган зарар, шу жумладан бой берилган фойда қопланиши керак. Агар асар аллақачон ошкор қилинган бўлса, муаллиф уни чақириб олиш ҳақида оммага маълум қилиши ва мавжуд нусхаларни ўз ҳисобидан муомаладан олиб қўйиши мумкин.

Муаллифнинг мулкий ҳуқуқлари нималардан иборат?

Муаллиф асардан ҳар қандай шаклда ва ҳар қандай усулда фойдаланишга мутлақ ҳуқуққа эга.

Бу, жумладан:

асарни такрорлаш;
нусхаларини тарқатиш;
асарни барчанинг эътиборига етказиш;
нусхаларни прокатга бериш;
тарқатиш мақсадида нусхаларни импорт қилиш;
қонунда назарда тутилган бошқа усулларда фойдаланиш ҳуқуқларини қамраб олади.

Қонунда белгиланган истиснолардан ташқари, бошқа шахслар асардан ҳуқуқ эгасининг ёки бошқа ваколатли шахснинг рухсатисиз фойдалана олмайди.

Шахсий ҳуқуқларни бошқа шахсга бериш мумкинми?

Йўқ. Муаллифнинг шахсий номулкий ҳуқуқлари унинг мулкий ҳуқуқларидан мустақил бўлиб, асардан фойдаланишга бўлган мутлақ мулкий ҳуқуқлар бошқа шахсга ўтказилган тақдирда ҳам муаллифнинг ўзида сақланади.

Муаллифнинг шахсий номулкий ҳуқуқларидан воз кечиши ёки уларни бошқа шахсга беришга қаратилган келишув ҳақиқий ҳисобланмайди.

Асарга ўзгартиш киритиш мумкинми?

Асарни нашр этиш, омма олдида ижро этиш ёки ундан бошқа тарзда фойдаланишда асарнинг ўзига, унинг номи ёки муаллиф кўрсатилишига ўзгартиш киритиш, қоида тариқасида, муаллифнинг розилигини талаб қилади.

Муаллифнинг розилигисиз асарни иллюстрация, сўзбоши, хотима, шарҳ ёки тушунтиришлар билан тўлдириш ҳам қонунда белгиланган талабларга мувофиқ баҳоланади.

Эслатма: муаллиф асардан фойдаланишга оид мулкий ҳуқуқларни бошқа шахсга бериши мумкин, аммо бу унинг муаллифлик, исм ва обрўни ҳимоя қилиш ҳуқуқларини йўқотишига олиб келмайди.