Kiberfiribgarlik tobora murakkablashmoqda: jinoyatchilar soxta davlat saytlari, zararli mobil ilovalar, mashhur shaxslar ishtirokidagi dipfeyklar va “kafolatlangan daromad” va’da qiluvchi investitsiya takliflaridan foydalanmoqda. Ko‘p hollarda sxema kriptoaktivdan emas, oddiy qo‘ng‘iroq, havola yoki Telegram orqali yuborilgan fayldan boshlanadi.

O‘zbekistonda raqamli moliyaviy xizmatlar va kriptoaktivlar bozori kengayishi bilan birga kiberxavfsizlik masalasi ham dolzarblashmoqda. Istiqbolli loyihalar milliy agentligi ma’lumotiga ko‘ra, 2025-yilda rasmiy kriptoaktivlar aylanmasi 2 mlrd dollardan oshgan, regulyator esa 3 mingdan ortiq noqonuniy internet-resursni bloklash bo‘yicha murojaat qilgan.

Kiberjinoyatlardan ko‘rilayotgan zarar ham katta. 2025-yilning o‘zida Toshkent shahrida 16 mingdan ortiq kiberjinoyat qayd etilgan va fuqarolarga qariyb 2 trln so‘m zarar yetkazilgan. So‘nggi besh yilda raqamli sohadagi jinoyatlar soni 11 baravarga ko‘paygan.

Muhim jihat: “kriptofiribgarlik” har doim kriptovalyuta sotib olishdan boshlanmaydi. Firibgar avval bank xodimi sifatida qo‘ng‘iroq qilishi, soxta davlat saytiga havola yuborishi yoki Telegram orqali zararli fayl jo‘natishi mumkin.

O‘zbekistonda davlat xizmatlari portaliga o‘xshatib yaratilgan soxta sayt orqali “kompensatsiya” va’da qilinib, bank karta ma’lumotlarini kiritish so‘ralgan holat ham qayd etilgan. Manbaga ko‘ra, bunda 456 kishi jabrlangan, zarar 1 mlrd so‘mdan oshgan.

Telegram orqali foydali dastur yoki hujjat ko‘rinishidagi APK-fayllar ham tarqatilmoqda. Bunday zararli ilovalar SMS va boshqa ma’lumotlarga kirish huquqini olib, bankdagi mablag‘larni o‘g‘irlash uchun ishlatilishi mumkin.

2026-yilda IIV va Markaziy bank hamkorligidagi tizim yordamida jinoyatlarga aloqador 18 838 ta bank kartasi bloklangan.

Sun’iy intellekt esa firibgarlarga insonning yuzi, ovozi va videosini ishonarli tarzda soxtalashtirish imkonini bermoqda. Shu sababli mashhur inson ishtirokidagi investitsiya videosi uning haqiqiyligini o‘z-o‘zidan tasdiqlamaydi.

Firibgarlikning 7 ta asosiy belgisi

1. Kafolatlangan yuqori daromad va’dasi.
2. “Faqat bugun”, “darhol to‘lang” kabi shoshiltirish.
3. Parol, SMS-kod, 2FA-kod yoki seed-ibora so‘ralishi.
4. Kutilmagan havola yoki APK-fayl.
5. Pul olish uchun oldindan komissiya to‘lash talabi.
6. Yangi internet tanishidan kutilmagan investitsiya maslahati.
7. Ishonchlilik dalili sifatida faqat mashhur shaxsning ismi yoki videosi keltirilishi.

Agar pul allaqachon o‘tkazilgan bo‘lsa, bankka uning rasmiy kanallari orqali zudlik bilan murojaat qilish, yozishmalar, havolalar, telefon raqamlari, skrinshotlar va tranzaksiya ma’lumotlarini saqlab qo‘yish kerak.

Parol va tasdiqlash kodlarini hech kimga bermang. Noma’lum APK-fayllarni o‘rnatmang. Pul yuborishdan oldin ma’lumotni rasmiy manbadan qayta tekshiring.