Ижро ишида кимлар тараф ҳисобланади?

Ижро иши юритишда асосий тарафлар — ундирувчи ва қарздор.

Ундирувчи — ижро ҳужжати кимнинг фойдасига ёки манфаатини кўзлаб берилган бўлса, ўша шахс.

Қарздор — ижро ҳужжатига кўра муайян пул маблағини тўлаши, мол-мулкни бериши, муайян ҳаракатни бажариши ёки уни бажаришдан тийилиши шарт бўлган шахс.

Ундирувчи ҳам, қарздор ҳам ижро ишида қонунда белгиланган ҳуқуқ ва мажбуриятларга эга.

Ижро иши қандай бошланади?

Тегишли талабларга жавоб берадиган ижро ҳужжати Мажбурий ижро бюросига келиб тушгач, давлат ижрочиси уни олган пайтдан эътиборан 1 иш куни ичида ижро иши юритишни қўзғатиш ҳақида қарор чиқаради.

Умумий тартибда қарздорга ижро ҳужжати талабларини ихтиёрий бажариш учун ижро иши қўзғатилган кундан бошлаб кўпи билан 15 кун муддат берилади.

Агар талаб шу муддатда бажарилмаса, мажбурий ижро чоралари қўлланилиши, шунингдек ижро йиғими ва ижро билан боғлиқ бошқа харажатлар ундирилиши мумкин.

Ундирувчи ва қарздор қандай ҳуқуқларга эга?

Тарафлар:

• ижро иши материаллари билан танишиш;
• улардан кўчирма ва нусхалар олиш;
• қўшимча ҳужжат ва материаллар тақдим этиш;
• илтимосномалар бериш;
• ижро ҳаракатларида иштирок этиш;
• оғзаки ва ёзма тушунтириш бериш;
• ўз важлари ва фикрларини билдириш;
• бошқа иштирокчиларнинг илтимоснома ва важларига эътироз билдириш;
• рад қилиш ҳақида талаб билдириш;
• давлат ижрочисининг қарори, ҳаракати ёки ҳаракатсизлиги устидан шикоят қилиш ҳуқуқига эга.

Шу билан бирга, тарафлар ижро иши юритиш тўғрисидаги қонунчилик талабларига риоя этиши ва давлат ижрочисининг қонуний талабларини бажариши шарт.

Ижро ишида вакил қатнашиши мумкинми?

Жисмоний шахс ижро ишида шахсан ёки вакили орқали иштирок этиши мумкин. Шахсан иштирок этиш уни вакилга эга бўлиш ҳуқуқидан маҳрум қилмайди.

Бироқ ижро ҳужжатида қарздорнинг фақат ўзи шахсан бажариши мумкин бўлган мажбурият белгиланган бўлса, уни вакил орқали бажариб бўлмайди.

Юридик шахс номидан қатнашувчи вакил ўз ваколатини тасдиқловчи ҳужжатга эга бўлиши керак. Айрим муҳим ҳаракатлар, масалан, ижро ҳужжатини қайтариб олиш, ундирувдан воз кечиш, шикоят қилиш ёки ундирилган мол-мулкни олиш учун вакилнинг ваколати ишончномада махсус кўрсатилиши лозим.

Ижрони кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлаш мумкинми?

Ҳа. Ижро ҳаракатларини бажаришга тўсқинлик қиладиган объектив ҳолатлар мавжуд бўлса:

• ижрони кечиктириш;
• бўлиб-бўлиб ижро этиш;
• ижро усули ёки тартибини ўзгартириш сўралиши мумкин.

Бу масала юзасидан давлат ижрочиси ёки тарафлар ижро ҳужжатини берган суд ёхуд бошқа органга мурожаат қилиши мумкин.

Бўлиб-бўлиб ижро этиш белгиланган бўлса, қарздор тўловларни қарорда белгиланган қисмлар ва муддатлар бўйича амалга оширади.

Кафолат маблағини киритиш нима беради?

Қарздор мулкий хусусиятдаги суд ҳужжати бўйича бажарилиши лозим бўлган мажбуриятнинг тўлиқ ёки бажарилмай қолган қисмини МИБнинг депозит ҳисобварағига кафолат маблағи сифатида киритиши мумкин.

Бундай маблағни киритиш ижро ишини тўхтатиб туриш ҳамда қарздор ва унинг мол-мулкига нисбатан белгиланган айрим чекловларни бекор қилиш учун асос бўлади. Бу тартиб даврий тўловларни ундириш ҳақидаги суд ҳужжатларига татбиқ этилмайди.

Қарздорнинг четга чиқиши қачон чекланиши мумкин?

Суд ҳужжати асосида берилган ижро ҳужжати талаби қарздор жисмоний шахс томонидан белгиланган муддатда узрсиз сабабларга кўра бажарилмаса, давлат ижрочиси ундирувчининг аризасига кўра ёки ўз ташаббуси билан қарздорнинг Ўзбекистондан чиқишини вақтинча чеклаши мумкин.

Жарима тариқасидаги жиноий жазони ижро этиш ишлари бундан мустасно.

Чиқишни чеклаш тўғрисидаги қарор катта давлат ижрочиси томонидан тасдиқланади. Қарор нусхаси қарздорга, ички ишлар органларининг миграция ва фуқароликни расмийлаштириш бўлинмасига ҳамда ДХХ Чегара қўшинларига юборилади.

Агар ижро ҳужжати суд ҳужжати бўлмаса ва суд ҳужжати асосида берилмаган бўлса, чиқишни чеклаш учун ундирувчи судга мурожаат қилиши мумкин.

Давлат ижрочиси устидан қандай шикоят қилинади?

Давлат ижрочисининг қарори, ҳаракати ёки ҳаракатсизлиги устидан:

• давлат ижрочиси жойлашган ердаги маъмурий судга;
• ёки бўйсунув тартибида юқори турувчи орган ёки мансабдор шахсга шикоят қилиш мумкин.

Шикоят қарор ҳақида хабар берилган кундан ёки шахс ўз ҳуқуқи бузилганини билган пайтдан бошлаб 10 кун ичида берилиши керак.

Эслатма: давлат ижрочиси қарори ёки ҳаракатига норози бўлсангиз, 10 кунлик шикоят муддатини ўтказиб юбормаслик муҳим.