Ярашув институти: афзалликлари ва қўллаш доираси

Ярашув институтининг мазмуни

Ярашув — Жиноят кодексида аниқ кўрсатилган жиноятни содир этган шахсни жабрланувчи билан ярашганлиги муносабати билан жиноий жавобгарликдан озод қилиш имконияти.

Ярашув қўлланилиши учун шахс:

ўз айбига иқрор бўлиши;
жабрланувчи билан ихтиёрий ярашиши;
етказилган зарарни бартараф этиши шарт.

Суд мазкур шартларни текшириб, ишни айблилик ҳақидаги масалани ҳукм билан ҳал қилмасдан тугатиши мумкин.

Қўллаш доираси

Ярашув барча жиноятларга ёки муайян тоифадаги барча жиноятларга нисбатан қўлланилмайди. У фақат Жиноят кодексининг 66¹-моддасида бевосита санаб ўтилган жиноятларга татбиқ этилади.

Улар қаторига, жумладан, қонуннинг тегишли қисмларида назарда тутилган:

баданга шикаст етказишнинг айрим турлари;
оилавий (маиший) зўравонликнинг айрим ҳолатлари;
туҳмат ва ҳақорат;
мулкни ўзлаштириш, фирибгарлик ва ўғриликнинг айрим таркиблари;
мулкка зарар етказиш;
айрим транспорт ва хавфсизлик қоидаларини бузиш билан боғлиқ жиноятлар киради.

Муҳим: Фақат жиноят «енгил» деб баҳолангани ярашувни қўллаш учун етарли эмас. Жиноятнинг моддаси ва қисми 66¹-моддада аниқ кўрсатилган бўлиши шарт.

Ярашувнинг ҳуқуқий натижаси

Суд ишни ярашув асосида тугатса:

шахс жиноий жавобгарликдан озод қилинади;
унга нисбатан айблов ҳукми чиқарилмайди;
мазкур иш бўйича судланганлик вужудга келмайди;
жабрланувчига етказилган зарар бартараф этилган бўлиши керак.

Ярашув шахснинг қилмиши умуман содир бўлмаган ёки у реабилитация қилинган дегани эмас. Иш реабилитация қилмайдиган асос бўйича тугатилади.

Ярашув қўлланилмайдиган шахслар

Оғир ёки ўта оғир жиноят содир этганлиги учун судланганлик ҳолати тугалланмаган ёки судланганлиги олиб ташланмаган шахс ярашув муносабати билан жавобгарликдан озод қилинмайди.

Оилавий зўравонлик билан боғлиқ ишлар бўйича ярашув аризаси умумий тартибдан фарқли равишда фақат суд муҳокамаси босқичида берилиши мумкин.

Тартиб Жиноят кодексининг 66¹-моддаси ва Жиноят-процессуал кодексининг 62-боби билан белгиланади.