Прокуратура органлари

Прокуратура органлари қонунларнинг аниқ ва бир хилда ижро этилиши устидан назоратни амалга оширади, фуқаролар ва юридик шахсларнинг мурожаатларини кўриб чиқади, ҳуқуқбузарликлар профилактикаси ва жиноятчиликка қарши кураш соҳасида ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар фаолиятини мувофиқлаштиради. Қонунда белгиланган ҳолларда прокурор жиноят ишлари бўйича давлат айбловини қувватлайди ва бошқа ваколатларни амалга оширади.

Ички ишлар органлари

Ички ишлар органлари фуқароларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, жамоат тартибини сақлаш ва жамоат хавфсизлигини таъминлаш, ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш, жиноятларни аниқлаш ва уларга қарши курашиш каби вазифаларни амалга оширади.

Шунингдек, ички ишлар органлари қонунчиликда белгиланган доирада суриштирув ва дастлабки тергов, йўл ҳаракати хавфсизлиги, миграция ва бошқа тегишли соҳаларда ваколатларга эга.

Давлат хавфсизлик хизмати

Давлат хавфсизлик хизмати Ўзбекистон Республикасининг конституциявий тузуми, суверенитети, ҳудудий яхлитлиги ва бошқа давлат манфаатларини ташқи ва ички таҳдидлардан ҳимоя қилишга қаратилган махсус ваколатли орган ҳисобланади. У бевосита Ўзбекистон Республикаси Президентига бўйсунади ва унга ҳисобдор.

ДХХ қонунчиликда белгиланган ваколатлар доирасида давлат хавфсизлигига таҳдид солувчи жиноятлар, терроризм, экстремизм ва бошқа хавфларга қарши курашиш чораларини амалга оширади.

Миллий гвардия

Миллий гвардия Қуролли Кучлар қўшинларининг жамоат хавфсизлигини таъминлаш ва ҳуқуқбузарликлар профилактикаси соҳасида ҳуқуқни муҳофаза қилишга доир айрим вазифаларга эга махсус тури ҳисобланади.

У жамоат тартиби ва хавфсизлигини таъминлашда, муҳим давлат ва бошқа объектларни қўриқлашда, ҳуқуқбузарликлар профилактикасида ҳамда қонунчиликда белгиланган бошқа вазифаларни бажаришда иштирок этади.

Судлар

Судлар одил судловни амалга оширади. Уларнинг асосий вазифаси Конституция ва қонунларда кафолатланган инсон ҳуқуқ ва эркинликларини, давлат ва жамоат манфаатларини, юридик шахслар ҳамда якка тартибдаги тадбиркорларнинг қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилишдан иборат.

Суд ҳокимияти бошқа давлат органларидан мустақил бўлиб, суд ишларини кўриш ва ҳал қилиш фақат қонунчиликда белгиланган процессуал тартиб асосида амалга оширилади.

Эслатма: судни прокуратура ёки ички ишлар органи каби оддий «ҳуқуқни муҳофаза қилувчи орган» сифатида талқин қилиш тўғри эмас. Суд — мустақил суд ҳокимиятини амалга оширувчи орган.

Адлия вазирлиги

Адлия вазирлиги ҳуқуқ ижодкорлиги соҳасида ягона давлат сиёсатини юритиш, норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар сифатини таъминлаш, давлат органларининг юридик хизматлари фаолиятини мувофиқлаштириш ва қонунчиликда белгиланган бошқа ҳуқуқий вазифаларни амалга оширади.

Адлия вазирлиги ҳуқуқни муҳофаза қилувчи классик куч тузилмаси эмас, балки ҳуқуқий сиёсат ва давлат бошқаруви соҳасида махсус ваколатли давлат органидир.

Омбудсман

Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили — Омбудсман мансабдор шахс бўлиб, давлат органлари, шу жумладан ҳуқуқни муҳофаза қилувчи ва назорат қилувчи органлар, ташкилотлар ҳамда мансабдор шахслар томонидан инсон ҳуқуқлари ва эркинликлари тўғрисидаги қонунчиликка риоя этилиши устидан парламент назоратини амалга оширади.

Омбудсман мурожаатларни кўриб чиқиши, тегишли текширувларни амалга ошириши ва инсон ҳуқуқларини тиклашга қаратилган таъсир чораларидан фойдаланиши мумкин. 2024 йил 15 ноябрда Омбудсман тўғрисида янги Қонун қабул қилиниб, аввалги қонунлар ўз кучини йўқотган.

Эслатма: Омбудсман ҳам ҳуқуқни муҳофаза қилувчи куч тузилмаси эмас. Унинг асосий вазифаси — инсон ҳуқуқларига риоя этилиши устидан парламент назоратини амалга ошириш.

Қайси органга мурожаат қилиш керак

Муаммонинг хусусиятига қараб ваколатли орган танланади. Жиноят ёки жамоат тартиби масалалари ички ишлар ва бошқа ваколатли ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга, қонун бузилиши устидан прокурор назоратига оид масалалар прокуратурага, низо ва бузилган ҳуқуқни суд тартибида тиклаш масалалари эса тегишли судга тааллуқли бўлиши мумкин.

Мурожаат ваколатига кирмайдиган органга юборилса, қонунчиликда белгиланган ҳолларда у тегишли органга юборилади. Шунинг учун фуқаро аввало масалани ҳал этиш ваколати қайси органга берилганини аниқлаши мақсадга мувофиқ.