Prokuratura organlari

Prokuratura organlari qonunlarning aniq va bir xilda ijro etilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi, fuqarolar va yuridik shaxslarning murojaatlarini ko‘rib chiqadi, huquqbuzarliklar profilaktikasi va jinoyatchilikka qarshi kurash sohasida huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatini muvofiqlashtiradi. Qonunda belgilangan hollarda prokuror jinoyat ishlari bo‘yicha davlat ayblovini quvvatlaydi va boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

Ichki ishlar organlari

Ichki ishlar organlari fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, jamoat tartibini saqlash va jamoat xavfsizligini ta’minlash, huquqbuzarliklarning oldini olish, jinoyatlarni aniqlash va ularga qarshi kurashish kabi vazifalarni amalga oshiradi.

Shuningdek, ichki ishlar organlari qonunchilikda belgilangan doirada surishtiruv va dastlabki tergov, yo‘l harakati xavfsizligi, migratsiya va boshqa tegishli sohalarda vakolatlarga ega.

Davlat xavfsizlik xizmati

Davlat xavfsizlik xizmati O‘zbekiston Respublikasining konstitutsiyaviy tuzumi, suvereniteti, hududiy yaxlitligi va boshqa davlat manfaatlarini tashqi va ichki tahdidlardan himoya qilishga qaratilgan maxsus vakolatli organ hisoblanadi. U bevosita O‘zbekiston Respublikasi Prezidentiga bo‘ysunadi va unga hisobdor.

DXX qonunchilikda belgilangan vakolatlar doirasida davlat xavfsizligiga tahdid soluvchi jinoyatlar, terrorizm, ekstremizm va boshqa xavflarga qarshi kurashish choralarini amalga oshiradi.

Milliy gvardiya

Milliy gvardiya Qurolli Kuchlar qo‘shinlarining jamoat xavfsizligini ta’minlash va huquqbuzarliklar profilaktikasi sohasida huquqni muhofaza qilishga doir ayrim vazifalarga ega maxsus turi hisoblanadi.

U jamoat tartibi va xavfsizligini ta’minlashda, muhim davlat va boshqa ob’ektlarni qo‘riqlashda, huquqbuzarliklar profilaktikasida hamda qonunchilikda belgilangan boshqa vazifalarni bajarishda ishtirok etadi.

Sudlar

Sudlar odil sudlovni amalga oshiradi. Ularning asosiy vazifasi Konstitutsiya va qonunlarda kafolatlangan inson huquq va erkinliklarini, davlat va jamoat manfaatlarini, yuridik shaxslar hamda yakka tartibdagi tadbirkorlarning qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini himoya qilishdan iborat.

Sud hokimiyati boshqa davlat organlaridan mustaqil bo‘lib, sud ishlarini ko‘rish va hal qilish faqat qonunchilikda belgilangan protsessual tartib asosida amalga oshiriladi.

Eslatma: sudni prokuratura yoki ichki ishlar organi kabi oddiy «huquqni muhofaza qiluvchi organ» sifatida talqin qilish to‘g‘ri emas. Sud — mustaqil sud hokimiyatini amalga oshiruvchi organ.

Adliya vazirligi

Adliya vazirligi huquq ijodkorligi sohasida yagona davlat siyosatini yuritish, normativ-huquqiy hujjatlar sifatini ta’minlash, davlat organlarining yuridik xizmatlari faoliyatini muvofiqlashtirish va qonunchilikda belgilangan boshqa huquqiy vazifalarni amalga oshiradi.

Adliya vazirligi huquqni muhofaza qiluvchi klassik kuch tuzilmasi emas, balki huquqiy siyosat va davlat boshqaruvi sohasida maxsus vakolatli davlat organidir.

Ombudsman

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari bo‘yicha vakili — Ombudsman mansabdor shaxs bo‘lib, davlat organlari, shu jumladan huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat qiluvchi organlar, tashkilotlar hamda mansabdor shaxslar tomonidan inson huquqlari va erkinliklari to‘g‘risidagi qonunchilikka rioya etilishi ustidan parlament nazoratini amalga oshiradi.

Ombudsman murojaatlarni ko‘rib chiqishi, tegishli tekshiruvlarni amalga oshirishi va inson huquqlarini tiklashga qaratilgan ta’sir choralaridan foydalanishi mumkin. 2024-yil 15-noyabrda Ombudsman to‘g‘risida yangi Qonun qabul qilinib, avvalgi qonunlar o‘z kuchini yo‘qotgan.

Eslatma: Ombudsman ham huquqni muhofaza qiluvchi kuch tuzilmasi emas. Uning asosiy vazifasi — inson huquqlariga rioya etilishi ustidan parlament nazoratini amalga oshirish.

Qaysi organga murojaat qilish kerak

Muammoning xususiyatiga qarab vakolatli organ tanlanadi. Jinoyat yoki jamoat tartibi masalalari ichki ishlar va boshqa vakolatli huquqni muhofaza qiluvchi organlarga, qonun buzilishi ustidan prokuror nazoratiga oid masalalar prokuraturaga, nizo va buzilgan huquqni sud tartibida tiklash masalalari esa tegishli sudga taalluqli bo‘lishi mumkin.

Murojaat vakolatiga kirmaydigan organga yuborilsa, qonunchilikda belgilangan hollarda u tegishli organga yuboriladi. Shuning uchun fuqaro avvalo masalani hal etish vakolati qaysi organga berilganini aniqlashi maqsadga muvofiq.