Якуний давлат аттестацияси нима

Мактаб битирувчилари умумий ўрта таълим дастурларини тўлиқ ўзлаштирганидан кейин якуний давлат аттестациясидан ўтиши шарт. Қонунчиликда назарда тутилган айрим ҳолларда битирувчи аттестациядан қисман ёки тўлиқ озод қилиниши мумкин.

Якуний аттестация битирувчининг билим, малака ва кўникмалари белгиланган таълим талабларига мувофиқлигини аниқлаш мақсадида ўтказилади.

Аттестация тегишли фаннинг амалдаги ўқув дастури асосида ёзма, оғзаки ёки тест шаклида ташкил этилади.

Якуний давлат аттестацияси — мактаб битирувчисининг таълим дастурини қай даражада ўзлаштирганини баҳолаш учун ўқув йили якунида ўтказиладиган синов.

Якуний аттестацияга кимлар қўйилади

Қуйидаги битирувчилар мактаб педагогик кенгашининг қарори асосида якуний аттестацияга қўйилади:

— ўқув фанларидан йил якуни бўйича ижобий баҳолар олган битирувчилар;

— битта ўқув фанидан қониқарсиз йиллик баҳо олган битирувчилар, бунда улар ушбу фан бўйича ҳам якуний аттестациядан ўтиши шарт.

Шартнома асосида мактабда таҳсил олаётган чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахслар ҳам белгиланган умумий талаблар асосида якуний аттестацияга қўйилади.

Педагогик кенгаш — таълим муассасасида ўқув-тарбия жараёнига оид масалаларни кўриб чиқувчи коллегиал орган.

Аттестация ўтказиладиган фанлар

Битирувчи синфларда якуний аттестация ўтказиладиган фанлар рўйхати, синов шакли ва муддатлари ҳар бир ўқув йили учун Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги томонидан тасдиқланади.

Таълим тили ўзбек тили бўлмаган мактабларда давлат тили мажбурий фанлар блокига киритилади.

11-синф битирувчилари мажбурий фанлар билан бирга танлов фанлари бўйича ҳам якуний аттестациядан ўтади. Битирувчи танлов фанлари рўйхатидан олий таълим ташкилотига кириш имтиҳонида танлаган йўналишига мос фанларни танлаши мумкин.

Айрим фанлар чуқур ўрганиладиган давлат ихтисослаштирилган мактабларида педагогик кенгаш қарори билан тегишли фандан қўшимча якуний аттестация ўтказилиши мумкин.

Танлов фани — битирувчи белгиланган рўйхатдан ўзининг келгуси таълим йўналишига мувофиқ танлайдиган аттестация фани.

Якуний аттестация комиссияси

Мактаб битирувчиларининг якуний аттестациясини педагогик кенгаш тасдиқлаган якуний аттестация комиссияси мувофиқлаштиради.

Аттестация ўтказиладиган ҳар бир фан бўйича мактаб директорининг буйруғи билан қуйидаги таркибда комиссия тузилади:

— комиссия раиси — мактаб директори, директор ўринбосари ёки мактаб ўқитувчиси;

— мазкур синфда ушбу фандан дарс берган ўқитувчи;

— тегишли ёки унга яқин фан ўқитувчиларидан бир нафар ассистент.

Мазкур синфга аттестация фанидан дарс берган ўқитувчи шу синф бўйича комиссия раиси бўлиши мумкин эмас.

Якуний аттестацияда мактабнинг кузатув кенгаши ва фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари вакиллари жамоатчилик асосида кузатувчи сифатида қатнашиши мумкин.

Якуний аттестация комиссияси — аттестацияни ташкил этадиган, ўтказадиган ва битирувчилар натижаларини баҳолайдиган комиссия.

Аттестация жадвали ва ўтказиш вақти

Якуний аттестация мактаб директори тасдиқлаган жадвал асосида ўтказилади. Жадвал аттестация бошланишидан камида 10 кун олдин мактабнинг кўринадиган жойига осиб қўйилиши керак.

Фанлар бўйича аттестациялар оралиғи камида икки кун бўлиши лозим.

Жисмоний тарбия фанидан аввал амалий, кейин назарий аттестация ўтказилади.

Барча мактабларда якуний аттестация эрталаб соат 8:00 да бошланади. Оғзаки аттестацияда битирувчилар сони 20 нафардан ортиқ бўлса, улар икки гуруҳга бўлиниб, бир кунда кетма-кет синовдан ўтказилиши мумкин.

Аттестация учун ажратиладиган вақт

Битирувчиларга:

— она тилидан ёзма иш учун 3 астрономик соат;

— она тили ва адабиётдан иншо ёзиш учун 4 астрономик соат;

— математикадан ёзма иш учун 3 астрономик соат ажратилади.

Тест синовларида ижтимоий-гуманитар фанларнинг ҳар бир тест саволи учун 2 дақиқа, аниқ фанларнинг ҳар бир тест саволи учун 3 дақиқа берилади.

Оғзаки аттестацияда олинган топшириқ бўйича тайёрланиш учун битирувчига 15–20 дақиқа вақт берилади.

Баҳолаш тартиби

Ҳар бир фан бўйича якуний баҳо битирувчининг йиллик баҳоси ва якуний аттестацияда олган баҳоси асосида қўйилади.

Йиллик баҳо билан якуний аттестация баҳосининг ўртача кўрсаткичи ҳисобланиб, яхлитланади. Бироқ якуний аттестациядан қониқарсиз баҳо олган битирувчига қониқарли якуний баҳо қўйилмайди.

Ёзма ишлар комиссия раиси томонидан шифрланади ва комиссия аъзолари томонидан мактабдан олиб чиқилмаган ҳолда текширилади.

Оғзаки аттестация баҳоси синов тугаши билан, ёзма иш баҳоси эса кейинги аттестация ўтказиладиган кунга қадар эълон қилинади.

Аттестация тартибини бузиш

Битирувчи ёзма ёки оғзаки аттестация вақтида белгиланган тартибни бузса, у аттестацияни давом эттириш ҳуқуқидан маҳрум қилинади.

Бу ҳолат комиссия томонидан якуний аттестация баённомасига киритилади.

Мактаб педагогик кенгашининг қарори асосида битирувчига якуний аттестация тугаганидан икки ҳафта ўтгач, тегишли фанни қайта топширишга рухсат берилиши мумкин.

Қониқарсиз баҳо олганда қайта топшириш

Бир ёки икки фандан ўтказилган якуний аттестацияда қониқарсиз баҳо олган битирувчига охирги аттестациядан кейин икки ҳафта ўтгач, ушбу фанларни қайта топшириш ҳуқуқи берилади.

Йиллик баҳолар ва якуний аттестация натижаларига кўра давлат таълим стандартлари талабларини бажармаган ҳамда қониқарсиз баҳо олган битирувчи шу синфда қайта ўқишга қолдирилади.

Апелляция бериш

Якуний аттестацияда олган баҳосидан норози битирувчи баҳолар эълон қилинган кундан бошлаб 3 кун ичида туман ёки шаҳар мактабгача ва мактаб таълими бўлими ҳузуридаги апелляция комиссиясига мурожаат қилиши мумкин.

Ёзма иш билан танишиш, апелляция комиссиясининг иш тартиби, таркиби ва ваколатлари туман ёки шаҳар мактабгача ва мактаб таълими бўлими буйруғи билан белгиланади.

Ушбу маълумотлар аттестация бошланишидан камида икки ҳафта олдин битирувчилар, ота-оналар, ўқитувчилар ва мактаб раҳбарларига етказилиши керак.

Апелляция — битирувчининг аттестация натижасини қайта кўриб чиқишни сўраб ваколатли комиссияга мурожаат қилиши.

Аттестациядан озод қилиш

Фанларни ижобий ўзлаштираётган битирувчилар қуйидаги ҳолларда якуний аттестациядан қисман ёки тўлиқ озод қилиниши мумкин:

— низомдаги рўйхатда кўрсатилган касалликлар мавжуд бўлганда;

— халқаро ёки республика фан олимпиадаси, спорт мусобақаси, кўрик ёхуд танловда иштирок этиш вақти аттестация кунига тўғри келганда;

— хорижий тил ёки умумтаълим фани бўйича белгиланган миллий ёки халқаро тан олинган сертификат мавжуд бўлганда.

Сертификатга эга ўқувчи сертификат тегишли бўлган якуний аттестация фанидан озод қилинади. Тан олинадиган сертификатлар рўйхати Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги томонидан тасдиқланади.

Аттестациядан озод қилиш — қонунчиликда белгиланган асос мавжуд бўлганда битирувчининг айрим ёки барча якуний синовларни топширмаслигига рухсат бериш.

Муддатидан олдин аттестация

Битирувчининг яшаш жойи ўзгариши ва республикадан ташқарига чиқиши март, апрель ёки май ойларида юзага келса, тасдиқловчи расмий ҳужжатлар асосида унга аттестацияни муддатидан олдин топширишга рухсат берилиши мумкин.

Рухсат Қорақалпоғистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги, вилоят ёки Тошкент шаҳар мактабгача ва мактаб таълими бошқармасининг буйруғи билан берилади.

Бундай аттестация мактаб директори тузган вақтинчалик комиссия ва директор тасдиқлаган жадвал асосида ўтказилади.

Аттестация вақтида касал бўлиб қолиш

Якуний аттестация даврида касал бўлган ва аттестация жараёни тугашига қадар соғайган битирувчи мактаб директорининг буйруғи асосида қолдирилган фанларни охирги аттестациядан икки ҳафта ўтгач топширади.

Ўқувчининг саломатлиги сабабли жисмоний тарбия машғулотларидан озод қилингани унинг мактабни битиришига тўсқинлик қилмайди.