Халқаро конвенциялар ва келишувлар

Халқаро шартнома тушунчаси

«Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари тўғрисида»ги Қонунга мувофиқ, халқаро шартнома — Ўзбекистон Республикасининг чет давлат, халқаро ташкилот ёки халқаро шартнома тузиш ҳуқуқига эга бошқа субъект билан ёзма шаклда тузган халқаро келишувидир.

Ҳужжатнинг конвенция, шартнома, битим, пакт, протокол, меморандум ёки бошқача номланиши унинг ҳуқуқий хусусиятини автоматик равишда белгиламайди. Муҳими — томонлар ҳужжат орқали халқаро-ҳуқуқий мажбурият олишни кўзлаган-кўзламаганидир.

Декларация, тавсия ёки сиёсий баёнот ҳар доим ҳам халқаро шартнома ҳисобланмайди. Ҳужжатнинг мажбурийлиги унинг мазмуни, қабул қилиш тартиби ва томонларнинг иродасига қараб белгиланади.

Шартноманинг мажбурийлигини тан олиш

Ўзбекистон халқаро шартноманинг ўзи учун мажбурий эканлигига розилигини:

шартномани имзолаш;
шартномани ташкил этувчи ҳужжатларни алмашиш;
ратификация қилиш;
тасдиқлаш ёки қабул қилиш;
шартномага қўшилиш;
томонлар келишган бошқа усул орқали билдириши мумкин.

Имзолаш ҳар доим ҳам шартноманинг дарҳол кучга киришини англатмайди. Агар ҳужжат ратификация қилиниши лозим бўлса, Ўзбекистон учун мажбурият ратификация жараёни ва шартномада белгиланган бошқа шартлар бажарилгандан кейин юзага келади.

Қонунда назарда тутилган шартномалар Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталари томонидан қонун қабул қилиш орқали ратификация қилинади. Ратификация қилинмайдиган айрим шартномалар Президент ёки Вазирлар Маҳкамаси томонидан ваколати доирасида тасдиқланиши ёки қабул қилиниши мумкин.

Кучга кириши ва қўлланилиши

Халқаро шартнома унда белгиланган тартиб ва санада кучга киради. Кучга кирган шартномалар виждонан бажарилиши шарт.

Ўзбекистон иштирок этган халқаро шартномада миллий қонунчиликда назарда тутилганидан бошқача қоида белгиланган бўлса, халқаро шартнома қоидаси қўлланилади. Халқаро шартномалар Ўзбекистон ҳуқуқий тизимининг таркибий қисми ҳисобланади.

Расмий эълон қилиниши лозим бўлган шартномалар белгиланган тартибда эълон қилинади. Уларнинг давлат реестри юритилади, асл нусхалари ёки депозитарий томонидан тасдиқланган нусхалари сақланади.

Аниқ масалада фақат шартнома номига эмас, Ўзбекистон унда иштирок этаётгани, шартнома кучга киргани ва тегишли қоида бевосита қўлланилиши мумкинлигига ҳам ишонч ҳосил қилиш зарур.