Хотин-қизларни камситишнинг барча шаклларига барҳам бериш тўғрисидаги конвенцияга Факультатив протокол

Факультатив протоколнинг мазмуни

Хотин-қизларни камситишнинг барча шаклларига барҳам бериш тўғрисидаги конвенцияга Факультатив протокол БМТ Бош Ассамблеясининг 1999 йил 6 октябрдаги 54/4-сон резолюцияси билан қабул қилинган ва 2000 йил 22 декабрда кучга кирган.

Протокол Хотин-қизларни камситишнинг барча шаклларига барҳам бериш тўғрисидаги конвенцияда кафолатланган ҳуқуқларни халқаро даражада ҳимоя қилишнинг қўшимча механизмларини белгилайди.

Муҳим: давлатнинг Конвенция иштирокчиси бўлиши уни автоматик равишда Факультатив протокол иштирокчисига айлантирмайди. Протоколга қўшилиш учун давлат алоҳида ҳуқуқий ҳаракатни амалга ошириши керак.

Индивидуал хабарлар бериш тартиби

Протокол иштирокчиси бўлган давлат юрисдикциясидаги шахслар ёки шахслар гуруҳи Конвенциядаги ҳуқуқлари бузилгани ҳақида БМТнинг Хотин-қизларни камситишга барҳам бериш қўмитасига хабар тақдим этиши мумкин. Хабар жабрланувчининг номидан ҳам берилиши мумкин, бироқ бунда, қоида тариқасида, унинг розилиги талаб этилади.

Хабарни кўриб чиқиш учун:

у аноним бўлмаслиги;
миллий ҳуқуқий ҳимоя воситалари тугатилган бўлиши;
худди шу масала бошқа халқаро тартибда кўриб чиқилмаётган ёки аввал кўриб чиқилмаган бўлиши;
мурожаат Конвенция қоидаларига мос келиши;
хабар етарли далиллар билан асослантирилиши керак.

Агар миллий тартиб-таомиллар асоссиз чўзилса ёки самарали натижа бериши эҳтимоли бўлмаса, ички ҳуқуқий ҳимоя воситаларини тўлиқ тугатиш талаби қўлланмаслиги мумкин.

Қўмита зарур ҳолларда давлатдан жабрланувчига тузатиб бўлмайдиган зарар етказилишининг олдини олиш учун вақтинчалик ҳимоя чораларини кўришни сўраши мумкин.

Текширув тартиб-таомили

Қўмита Протокол иштирокчиси бўлган давлатда хотин-қизларнинг Конвенциядаги ҳуқуқлари жиддий ёки мунтазам равишда бузилаётгани ҳақида ишончли маълумот олса, махсус текширув ўтказиш масаласини кўриб чиқиши мумкин.

Текширув махфий тартибда олиб борилади. Асосланган ҳолларда ва давлатнинг розилиги билан унинг ҳудудига ташриф буюрилиши мумкин. Давлат Протоколга қўшилиш вақтида ушбу текширув ваколатини тан олмаслиги ҳақида баёнот бериш ҳуқуқига эга.

Қўмитанинг фикр ва тавсиялари миллий суд қарорини алмаштирмайди. Давлат уларга ёзма жавоб беради ва тавсияларни бажариш бўйича кўрилган чоралар ҳақида ахборот тақдим этади.

Ўзбекистон учун амалдаги мақом

Ўзбекистон Хотин-қизларни камситишнинг барча шаклларига барҳам бериш тўғрисидаги конвенция иштирокчисидир. Бироқ БМТнинг Факультатив протокол иштирокчилари расмий рўйхатида Ўзбекистон кўрсатилмаган.

Шу сабабли, ҳозирги вақтда Ўзбекистон юрисдикциясидаги шахслар ушбу Протокол асосида Ўзбекистонга қарши индивидуал хабарни Қўмитага тақдим эта олмайди. Бу ҳолат Ўзбекистоннинг Конвенция бўйича мажбуриятларини, жумладан даврий ҳисобот тақдим этиш мажбуриятини бекор қилмайди.

Ўзбекистонда камситиш ҳолатларидан ҳимояланиш миллий қонунчиликда белгиланган ваколатли органлар ва судлар орқали амалга оширилади. «Хотин-қизлар ва эркаклар учун тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятлар кафолатлари тўғрисида»ги Қонун жинс бўйича камситишга йўл қўймаслик ва бузилган ҳуқуқларни ҳимоя қилиш кафолатларини белгилайди.