Интеллектуал мулк ҳуқуқини бузиш учун қандай жавобгарлик бор?

Қандай жавобгарлик турлари мавжуд?

Интеллектуал мулк ҳуқуқини бузиш ҳолатига қараб фуқаролик-ҳуқуқий, маъмурий ёки жиноий жавобгарлик келиб чиқиши мумкин.

Ҳуқуқ эгаси ҳуқуқбузарликни тўхтатиш, ҳуқуқ бузилишидан олдинги ҳолатни тиклаш, зарарни қоплаш, қонунда назарда тутилган ҳолларда товон талаб қилиш ва бошқа ҳимоя усулларидан фойдаланиши мумкин. Жавобгарлик тури объект, ҳаракатнинг хусусияти, такрорийлиги ва етказилган зарарга боғлиқ.

Муаллифлик ҳуқуқини бузиш учун маъмурий жарима қанча?

Асар ёки турдош ҳуқуқлар объектидан қонунга хилоф фойдаланиш, контрафакт нусхаларни такрорлаш, тарқатиш ёки барчанинг эътиборига етказиш:

фуқароларга — 5 БҲМдан 15 БҲМгача;
мансабдор шахсларга — 15 БҲМдан 30 БҲМгача жаримага сабаб бўлади. Контрафакт нусхалар, уларни тайёрлаш ва тарқатишда ишлатилган материал, ускуна ва бошқа ҳуқуқбузарлик қуроллари мусодара қилинади.

Шундай ҳуқуқбузарлик маъмурий жазо қўлланилганидан кейин 1 йил ичида такроран содир этилса, фуқароларга 15–30 БҲМ, мансабдор шахсларга 30–50 БҲМ жарима қўлланилади.

Товар белгиси ёки фирма номидан ноқонуний фойдаланиш-чи?

Ўзганинг товар белгиси, хизмат кўрсатиш белгиси, географик кўрсаткичи, товар келиб чиққан жой номи ёки фирма номидан қонунга хилоф фойдаланиш ҳуқуқбузарлик ашёларини мусодара қилиб, 15 БҲМдан 30 БҲМгача жаримага сабаб бўлади.

Бир йил ичида такроран содир этилса — 30 БҲМдан 50 БҲМгача жарима белгиланган.

Патент ва селекция ҳуқуқларини бузиш учунчи?

Патентланган ихтиро, фойдали модель ёки саноат намунасидан, муҳофаза қилинадиган интеграл микросхема топологиясидан ёки патентланган селекция ютуғидан рухсатсиз фойдаланиш:

фуқароларга — 5–10 БҲМ;
мансабдор шахсларга — 10–20 БҲМ жарима ва ҳуқуқбузарлик ашёларини мусодара қилишга сабаб бўлади.

Бир йил ичида такроран содир этилса тегишлича 10–20 БҲМ ва 20–30 БҲМ жарима қўлланилади.

Қачон жиноий жавобгарлик келиб чиқади?

2025 йил 10 ноябрдан Жиноят кодексида интеллектуал мулк ҳуқуқларига оид алоҳида жиноят таркиблари амал қилади.

Хусусан, кўп миқдорда зарар етказган ҳолда:

муаллифлик ва турдош ҳуқуқларни бузиш — 50–100 БҲМ жарима ёки икки йилгача бошқа жазолар, шу жумладан озодликни чеклаш ёки озодликдан маҳрум қилиш;
товар белгиси, хизмат кўрсатиш белгиси, географик кўрсаткич, товар келиб чиққан жой номи ёки фирма номидан қонунга хилоф фойдаланиш — 50–100 БҲМ жарима ёки икки йилгача бошқа жазолар;
патент, интеграл микросхема топологияси ёки селекция ютуғи ҳуқуқларини бузиш — 50–75 БҲМ жарима ёки икки йилгача белгиланган бошқа жазолар билан жазоланиши мумкин. Такроран, гуруҳ бўлиб, хизмат мавқеидан фойдаланиб ёки жуда кўп зарар етказган ҳолда содир этилган қилмишлар учун оғирроқ жазолар белгиланган.

Айрим ушбу жиноятларни биринчи марта содир этган шахс етказилган моддий зарарни жиноят аниқланган кундан 30 кун ичида қопласа, қонунда назарда тутилган шартларда жавобгарликдан озод қилиниши мумкин.

Эслатма: интеллектуал мулк ҳуқуқини бузиш энди фақат «жарима билан тугайдиган» маъмурий ҳуқуқбузарлик эмас. Етказилган зарар ва қилмишнинг хусусиятига қараб жиноий жавобгарлик ҳам келиб чиқиши мумкин.