Нафақа деганда нима тушунилади?

Кому положено единоразовое пособие при рождении ребенка | NORMA.UZ

Нафақа — қонунчиликда назарда тутилган муайян ижтимоий ҳолат юзага келганда ёки шахс белгиланган тоифага мансуб бўлганда тайинланадиган пул тўлови.

Нафақаларнинг ягона умумий тайинлаш тартиби мавжуд эмас. Ҳар бир нафақанинг олувчилари, тайинлаш шартлари, миқдори ва тўлов муддати алоҳида норматив-ҳуқуқий ҳужжат билан белгиланади.

Нафақа пенсиядан фарқ қилади. Пенсия, одатда, фуқаронинг ёши, иш стажи, иш ҳақи, ногиронлиги ёки боқувчисини йўқотганлиги билан боғлиқ бўлади. Нафақа эса муайян ижтимоий ҳолат ёки эҳтиёж асосида тайинланиши мумкин.

Ижтимоий нафақаларнинг асосий турлари

Ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларга қуйидаги нафақалар тайинланиши мумкин:

ногиронлиги бўлган 18 ёшгача болаларга ногиронлик нафақаси;
болаликдан ногиронлиги бўлган шахсларга нафақа;
меҳнатга лаёқатсиз фуқароларга ногиронлик нафақаси;
ўзгалар парваришига муҳтож ногиронлиги бўлган боланинг қонуний вакилига парваришлаш нафақаси;
боқувчисини йўқотганлик нафақаси;
зарур иш стажига эга бўлмаган кекса ёшдаги фуқароларга ёшга доир нафақа.

Проактив тайинлаш — фуқародан алоҳида ариза ва қўшимча ҳужжат талаб қилмасдан, давлат ахборот тизимларидаги маълумотлар асосида нафақа тайинлаш тартиби.

Ногиронлиги бўлган 18 ёшгача болаларга нафақа ва парваришлаш нафақаси, қоида тариқасида, ахборот тизимларидаги маълумотлар асосида проактив шаклда тайинланади.

Кам таъминланган оилаларга тўловлар

Ижтимоий реестрга киритилган оилаларга:

болалар нафақаси;
моддий ёрдам тайинланиши мумкин.

Ижтимоий реестр — оиланинг ижтимоий-иқтисодий ҳолатини баҳолаш асосида ижтимоий ёрдамга муҳтож оилалар тўғрисидаги маълумотларни юритувчи ахборот тизими.

Болалар нафақаси ва моддий ёрдам олиш ҳуқуқи оиланинг даромади, таркиби, мол-мулки ва қонунчиликда белгиланган бошқа мезонлар асосида аниқланади.

Меҳнат муносабатларига оид нафақалар

Меҳнат ва бандлик қонунчилигида, жумладан:

ишсизлик нафақаси;
ишдан бўшатиш нафақаси;
вақтинча меҳнатга қобилиятсизлик нафақаси;
ҳомиладорлик ва туғиш нафақаси каби тўловлар ҳам назарда тутилган.

Уларни тайинлаш шартлари ижтимоий нафақалардан фарқ қилади ва тегишли меҳнат, бандлик ҳамда ижтимоий суғурта қоидалари асосида белгиланади.

Нафақа қандай тайинланади?

Нафақанинг турига қараб у:

проактив шаклда;
«Инсон» ижтимоий хизматлар маркази орқали;
Давлат хизматлари маркази орқали;
Ягона интерактив давлат хизматлари портали орқали;
иш берувчи ёки ваколатли давлат органи томонидан тайинланиши мумкин.

Нафақанинг бир турига ҳуқуқ мавжудлиги бошқа нафақалар ҳам автоматик равишда тайинланишини англатмайди. Ҳар бир тўлов бўйича ҳуқуқ алоҳида тартибда аниқланади.

Норматив ҳужжатлар

Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 23 мартдаги 119-сон қарори

Ўзбекистон Республикасининг Меҳнат кодекси

«Аҳоли бандлиги тўғрисида»ги Қонун