Калькуляторлар нима учун керак?

Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг молиявий саводхонлик бўйича Finlit.uz сайтида депозит ва кредит бўйича онлайн калькуляторлар мавжуд.

Кредит калькулятори турли кредит таклифларини солиштириш, тахминий ойлик тўловни ва тўловлар жадвалини кўришга ёрдам беради. Finlit.uz калькулятор ҳисоб-китоблари ахборот хусусиятига эга эканини ва муайян банкнинг якуний ҳисоб-китобидан фарқ қилиши мумкинлигини алоҳида таъкидлайди.

Депозит ва кредит калькуляторларидан фойдаланиш

Кредит калькуляторида нималарга эътибор бериш керак?

Кредитни ҳисоблашда, одатда:

• кредит суммаси;
• кредит муддати;
• йиллик фоиз ставкаси;
• тўлов усули;
• бошқа шартлар киритилади.

Натижада ойлик тўлов ва кредитни қайтариш бўйича тахминий ҳисоб-китоб олинади. Бир нечта банк таклифини солиштирганда фақат «йиллик фоиз»га эмас, кредит билан боғлиқ барча харажатларга эътибор бериш керак.

Аннуитет ва дифференциал тўловнинг фарқи нимада?

Аннуитет тўлови — кредит бўйича асосий қарз ва фоизларни қамраб олувчи, одатда ҳар ой бир хил миқдорда амалга ошириладиган тўлов.

Бунда дастлабки ойларда тўловнинг каттароқ қисми фоизларни қоплашга, кейинчалик эса асосий қарзни сўндиришга йўналиши мумкин.

Дифференциал тўлов — асосий қарз тенг қисмларга бўлинадиган, фоиз эса қолган қарзга ҳисобланадиган тўлов усули.

Бунда дастлабки ойларда тўлов кўпроқ бўлиб, қарз камайгани сари ойлик тўлов ҳам пасайиб боради.

Калькулятор ушбу усулларни солиштириб, қайси вариантда ойлик молиявий юк қандай бўлишини олдиндан кўришга ёрдам беради.

Кредитнинг тўлиқ қиймати нима?

Кредитнинг тўлиқ қиймати (КТҚ) — кредит олиш билан боғлиқ тўловларни ҳисобга олган ҳолда аниқланадиган ҳаққоний, йиллик ва самарали фоиз ставкаси.

Банк қарз олувчи билан кредит шартномаси тузганда КТҚни ҳисоблаши шарт. 2025 йил 15 октябрдан уни ҳисоблаш тартиби янгиланган бўлиб, кредит билан боғлиқ тўловларни янада тўлиқ ҳисобга олиш талаблари белгиланган.

Шу сабаб икки кредитдан бирининг оддий фоиз ставкаси пастроқ бўлиши ҳар доим ҳам у амалда арзонроқ дегани эмас. Комиссия, суғурта ва кредит олиш билан бевосита боғлиқ бошқа харажатлар бўлса, улар умумий харажатга таъсир қилиши мумкин.

Кредит танлаётганда КТҚ кўрсаткичини ҳам солиштириш мақсадга мувофиқ.

Депозит калькулятори нимани ҳисоблайди?

Депозит калькулятори омонатга қўйиладиган маблағ, фоиз ставкаси ва муддат асосида:

• омонатдан олинадиган тахминий даромадни;
• муддат охиридаги умумий маблағни;
• омонат шартларига қараб фоизлар натижасини олдиндан баҳолашга ёрдам беради.

Бироқ банк омонатини танлашда фақат юқори фоиз ставкасига қараш етарли эмас. Шартномада:

• фоизни ҳисоблаш тартиби;
• фоизни тўлаш даврийлиги;
• омонатни тўлдириш мумкинлиги;
• маблағни қисман ечиш имконияти;
• муддатидан олдин ёпилганда фоиз нима бўлиши;
• омонатни автоматик узайтириш шартлари ҳам текширилиши керак.

Омонатлар қанча миқдоргача кафолатланади?

Амалдаги қонунга кўра, кафолатлаш ҳодисаси юз берганда бир банкда бир омонатчига:

• омонат қолдиғи 200 млн сўм ёки ундан кам бўлса — тўлиқ миқдорда;
• омонат қолдиғи 200 млн сўмдан ортиқ бўлса — 200 млн сўм компенсация тўланади. Бир банкда бир нечта кафолатланадиган омонат мавжуд бўлса, умумий компенсация ҳам, қонундаги алоҳида истиснолардан ташқари, шу лимит доирасида ҳисобланади.

Бироқ 2025 йил 19 февралгача қўйилган айрим омонатлар учун ўтиш қоидалари мавжуд. Янги 200 млн сўмлик лимит Қонун кучга киргунга қадар қўйилган фуқаролар омонатларига умумий тарзда татбиқ этилмайди, қонунда кўрсатилган айрим ҳолатлар бундан мустасно.

Кафолатланган омонат бўйича компенсация қачон берилади?

2026 йилдаги амалдаги тартибга кўра, кафолатлаш ҳодисаси юз берганда Омонатларни кафолатлаш агентлиги тугатилаётган банк омонатчиларининг камида тўртдан уч қисмига компенсация олиш имкониятини 15 иш куни ичида таъминлаши керак. 2027 йил 1 январдан бу муддат 7 иш кунига қисқаради.

Бу қоида банк оддий тартибда ишлаётган пайтда омонатни ечиб олиш муддати эмас, балки кафолатлаш ҳодисаси юз берган ҳолатдаги компенсация тизимига тегишли.

Эслатма: кредитда фақат рекламадаги фоиз ставкасига эмас, КТҚ ва шартнома бўйича барча тўловларга қаранг. Депозитда эса ҳисобланган даромад билан бирга муддатидан олдин ечиш шартлари ва омонатнинг кафолатланиши ҳақидаги маълумотларни ҳам текширинг.