Ихтисослаштирилган таълим муассасаси нима

Алоҳида таълим эҳтиёжлари бўлган болалар учун давлат ихтисослаштирилган таълим муассасалари болаларга таълим ва тарбия бериш, коррекцион педагогик ёрдам кўрсатиш, касб ўргатиш ва уларнинг жамиятга мослашувини таъминлаш учун ташкил этилади.

Уларнинг асосий мақсади боланинг имкониятларини ҳисобга олган ҳолда умумий ўрта таълим олиши, зарур коррекцион кўмак олиши, касбий тайёргарликка эга бўлиши ва кейинчалик ижтимоий интеграциялашувига кўмаклашишдан иборат.

Алоҳида таълим эҳтиёжлари бўлган бола — таълим олиш жараёнида соғлиғи, ривожланиши ёки бошқа хусусиятлари сабабли махсус педагогик ёндашув ва қўллаб-қувватлашга эҳтиёж сезадиган бола.

Қандай турдаги муассасалар мавжуд

Амалдаги тизимда ихтисослаштирилган таълим муассасалари боланинг таълим эҳтиёжи ва ҳолатига қараб бир нечта турларга ажратилади.

Жумладан:

— эшитишда нуқсони бўлган болалар учун;

— кўришда нуқсони бўлган болалар учун;

— руҳий ва ақлий ривожланишида нуқсони бўлган болалар учун;

— таянч-ҳаракат аппаратида нуқсони бўлган болалар учун мактаб-интернатлар;

— кўп функционал инклюзив-ресурс мактаблар;

— кўп тармоқли ихтисослаштирилган мактаблар фаолият юритади.

Кўп функционал инклюзив-коррекцион мактабларда алоҳида таълим эҳтиёжлари бўлган болалар билан бирга соғлом болалар ҳам таълим олиши мумкин.

Болалар неча ёшдан қабул қилинади

Ихтисослаштирилган таълим муассасаларига болалар 7 ёшга тўладиган йилда, тайёрлов гуруҳларига эса 6 ёшга тўладиган йилда қабул қилинади.

Боланинг таълим олиш ҳуқуқини таъминлаш мақсадида умумтаълим мактаблари учун белгиланган ёш меъёридан 5 йилгача катта бўлган болани ҳам қабул қилишга рухсат берилади.

Қабул қилиш учун нима асос бўлади

Болани ихтисослаштирилган таълим муассасасига юбориш:

— ҳудудий бошқарма ҳузуридаги психологик-тиббий-педагогик комиссия хулосаси;

— ота-она ёки унинг ўрнини босувчи шахснинг розилиги асосида амалга оширилади.

Психологик-тиббий-педагогик комиссия йўлланмаси болани муассасага қабул қилиш учун асос ҳисобланади.

Бола биринчи навбатда ўз яшаш ҳудудидаги ҳолатига мос ихтисослаштирилган таълим муассасасига жойлаштирилади. Агар бундай муассаса ёки бўш ўрин бўлмаса, яшаш жойига яқин бошқа ҳудуддаги муассасага жойлаштирилиши мумкин.

Қабул фақат ўқув йили бошида эмас, бутун ўқув йили давомида комиссия хулосаси асосида директорнинг буйруғи билан амалга оширилиши мумкин.

Психологик-тиббий-педагогик комиссия — боланинг ривожланиши, соғлиғи ва таълим эҳтиёжларини комплекс баҳолаб, унга мос таълим шакли бўйича хулоса берадиган комиссия.

Қабул учун ҳужжатлар

Ота-она ёки унинг ўрнини босувчи шахс боланинг шахсий ҳужжатлар йиғмажилдини тақдим этади. Унда, жумладан:

— ота-онанинг аризаси;

— психологик-тиббий-педагогик комиссия хулосаси;

— агар бола аввал таълим олган бўлса, таълим олганлиги тўғрисидаги ҳужжатлар;

— ўқиш жойидан маълумотнома ва тавсифнома;

— боланинг соғлиғи ва ривожланишига оид тиббий хулосалар бўлиши лозим.

Боланинг ҳолатига қараб педиатр, психоневролог, оториноларинголог, офтальмолог ёки ортопед хулосалари талаб этилади.

Қайси болалар қабул қилинади

Ихтисослаштирилган таълим муассасаларига:

— эшитишда нуқсони бўлган;

— кўришда нуқсони бўлган;

— таянч-ҳаракат аппаратида нуқсони бўлган;

— руҳий ва ақлий ривожланишида нуқсони бўлган;

— ривожланишида икки ёки ундан ортиқ нуқсони мавжуд бўлган мураккаб нуқсонли болалар қабул қилиниши мумкин.

Боланинг айнан қайси турдаги таълим муассасасига жойлаштирилиши унинг ҳолати ва психологик-тиббий-педагогик комиссия хулосасидан келиб чиқиб белгиланади.

Қайси ҳолатларда қабул қилинмайди

Амалдаги Низомга кўра, ихтисослаштирилган таълим муассасаларига қуйидаги ҳолатларда қабул қилинмайди:

— оғир ёки чуқур даражадаги ақлий заифлик мавжуд бўлса;

— хулқ-атворда оғир бузилишлар ёки ҳиссий-иродавий соҳада органик нуқсонлар мавжуд бўлса;

— таянч-ҳаракат аппаратида нуқсони бўлиб, бола мустақил ҳаракатлана ва ўз-ўзига хизмат қила олмаса;

— кўриш ва эшитишнинг биргаликда оғир бузилиши ҳамда нутқсизлик ҳолати мавжуд бўлса;

— тутқаноқлар бир ойда 5 мартадан кўп такрорланса;

— марказий асаб тизими шикастланиши туфайли сийдик ёки нажасни ушлаб тура олмаслик ҳолати мавжуд бўлса.

Бундай ҳолатларда боланинг эҳтиёжи ва соғлиғига мос бошқа таълим, тиббий ёки ижтимоий хизмат шакли белгиланади.

Эски «санаторий туридаги» тартиб ҳақида

Аввал Advice.uz материалида асос сифатида келтирилган санаторий туридаги ихтисослаштирилган давлат таълим муассасалари тўғрисидаги алоҳида Низом 2025 йил 26 ноябрдан кучини йўқотган.

Шу сабаб мазкур материалда эски санаторий муассасаларига қабул қилиш тартибини сақлаб қолиш мақсадга мувофиқ эмас. Материал алоҳида таълим эҳтиёжлари бўлган болалар учун амалдаги давлат ихтисослаштирилган таълим муассасалари қоидалари асосида берилиши керак.