Ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasasi nima

Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar uchun davlat ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalari bolalarga ta’lim va tarbiya berish, korrektsion pedagogik yordam ko‘rsatish, kasb o‘rgatish va ularning jamiyatga moslashuvini ta’minlash uchun tashkil etiladi.

Ularning asosiy maqsadi bolaning imkoniyatlarini hisobga olgan holda umumiy o‘rta ta’lim olishi, zarur korrektsion ko‘mak olishi, kasbiy tayyorgarlikka ega bo‘lishi va keyinchalik ijtimoiy integratsiyalashuviga ko‘maklashishdan iborat.

Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bola — ta’lim olish jarayonida sog‘lig‘i, rivojlanishi yoki boshqa xususiyatlari sababli maxsus pedagogik yondashuv va qo‘llab-quvvatlashga ehtiyoj sezadigan bola.

Qanday turdagi muassasalar mavjud

Amaldagi tizimda ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalari bolaning ta’lim ehtiyoji va holatiga qarab bir nechta turlarga ajratiladi.

Jumladan:

— eshitishda nuqsoni bo‘lgan bolalar uchun;

— ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan bolalar uchun;

— ruhiy va aqliy rivojlanishida nuqsoni bo‘lgan bolalar uchun;

— tayanch-harakat apparatida nuqsoni bo‘lgan bolalar uchun maktab-internatlar;

— ko‘p funktsional inklyuziv-resurs maktablar;

— ko‘p tarmoqli ixtisoslashtirilgan maktablar faoliyat yuritadi.

Ko‘p funktsional inklyuziv-korrektsion maktablarda alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar bilan birga sog‘lom bolalar ham ta’lim olishi mumkin.

Bolalar necha yoshdan qabul qilinadi

Ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalariga bolalar 7 yoshga to‘ladigan yilda, tayyorlov guruhlariga esa 6 yoshga to‘ladigan yilda qabul qilinadi.

Bolaning ta’lim olish huquqini ta’minlash maqsadida umumta’lim maktablari uchun belgilangan yosh me’yoridan 5 yilgacha katta bo‘lgan bolani ham qabul qilishga ruxsat beriladi.

Qabul qilish uchun nima asos bo‘ladi

Bolani ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasasiga yuborish:

— hududiy boshqarma huzuridagi psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya xulosasi;

— ota-ona yoki uning o‘rnini bosuvchi shaxsning roziligi asosida amalga oshiriladi.

Psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya yo‘llanmasi bolani muassasaga qabul qilish uchun asos hisoblanadi.

Bola birinchi navbatda o‘z yashash hududidagi holatiga mos ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasasiga joylashtiriladi. Agar bunday muassasa yoki bo‘sh o‘rin bo‘lmasa, yashash joyiga yaqin boshqa hududdagi muassasaga joylashtirilishi mumkin.

Qabul faqat o‘quv yili boshida emas, butun o‘quv yili davomida komissiya xulosasi asosida direktorning buyrug‘i bilan amalga oshirilishi mumkin.

Psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya — bolaning rivojlanishi, sog‘lig‘i va ta’lim ehtiyojlarini kompleks baholab, unga mos ta’lim shakli bo‘yicha xulosa beradigan komissiya.

Qabul uchun hujjatlar

Ota-ona yoki uning o‘rnini bosuvchi shaxs bolaning shaxsiy hujjatlar yig‘majildini taqdim etadi. Unda, jumladan:

— ota-onaning arizasi;

— psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya xulosasi;

— agar bola avval ta’lim olgan bo‘lsa, ta’lim olganligi to‘g‘risidagi hujjatlar;

— o‘qish joyidan ma’lumotnoma va tavsifnoma;

— bolaning sog‘lig‘i va rivojlanishiga oid tibbiy xulosalar bo‘lishi lozim.

Bolaning holatiga qarab pediatr, psixonevrolog, otorinolaringolog, oftalьmolog yoki ortoped xulosalari talab etiladi.

Qaysi bolalar qabul qilinadi

Ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalariga:

— eshitishda nuqsoni bo‘lgan;

— ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan;

— tayanch-harakat apparatida nuqsoni bo‘lgan;

— ruhiy va aqliy rivojlanishida nuqsoni bo‘lgan;

— rivojlanishida ikki yoki undan ortiq nuqsoni mavjud bo‘lgan murakkab nuqsonli bolalar qabul qilinishi mumkin.

Bolaning aynan qaysi turdagi ta’lim muassasasiga joylashtirilishi uning holati va psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya xulosasidan kelib chiqib belgilanadi.

Qaysi holatlarda qabul qilinmaydi

Amaldagi Nizomga ko‘ra, ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalariga quyidagi holatlarda qabul qilinmaydi:

— og‘ir yoki chuqur darajadagi aqliy zaiflik mavjud bo‘lsa;

— xulq-atvorda og‘ir buzilishlar yoki hissiy-irodaviy sohada organik nuqsonlar mavjud bo‘lsa;

— tayanch-harakat apparatida nuqsoni bo‘lib, bola mustaqil harakatlana va o‘z-o‘ziga xizmat qila olmasa;

— ko‘rish va eshitishning birgalikda og‘ir buzilishi hamda nutqsizlik holati mavjud bo‘lsa;

— tutqanoqlar bir oyda 5-martadan ko‘p takrorlansa;

— markaziy asab tizimi shikastlanishi tufayli siydik yoki najasni ushlab tura olmaslik holati mavjud bo‘lsa.

Bunday holatlarda bolaning ehtiyoji va sog‘lig‘iga mos boshqa ta’lim, tibbiy yoki ijtimoiy xizmat shakli belgilanadi.

Eski «sanatoriy turidagi» tartib haqida

Avval Advice.uz materialida asos sifatida keltirilgan sanatoriy turidagi ixtisoslashtirilgan davlat ta’lim muassasalari to‘g‘risidagi alohida Nizom 2025-yil 26-noyabrdan kuchini yo‘qotgan.

Shu sabab mazkur materialda eski sanatoriy muassasalariga qabul qilish tartibini saqlab qolish maqsadga muvofiq emas. Material alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar uchun amaldagi davlat ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalari qoidalari asosida berilishi kerak.