Ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш

Қайси ҳолларда бола ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган ҳисобланади

Боланинг ҳуқуқ ва манфаатларини давлат томонидан ҳимоя қилиш, жумладан, қуйидаги ҳолатларда таъминланади:

ота-онаси вафот этганда;
ота-онаси ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилинганда ёки уларнинг ота-оналик ҳуқуқи чекланганда;
ота-онаси муомалага лаёқатсиз деб топилганда;
ота-онаси касал бўлиб, болага ғамхўрлик қила олмаганда;
ота-онаси узоқ муддат бўлмаганда ёки бедарак йўқолганда;
ота-онаси болани тарбиялашдан, таъминлашдан ёки унинг ҳуқуқларини ҳимоя қилишдан бўйин товлаганда;
ота-онаси болани таълим, тиббиёт ёки ижтимоий ҳимоя муассасасидан олишдан бош тортганда;
бола амалда ота-она қарамоғисиз қолган бошқа ҳолатларда.

Бундай болаларга нисбатан васийлик ва ҳомийлик соҳасидаги ваколатли орган — бола аниқланган ҳудуддаги туман ёки шаҳар «Инсон» ижтимоий хизматлар маркази ҳисобланади.

Бола ҳақида ким ва қайси муддатда хабар бериши керак

Соғлиқни сақлаш, ички ишлар, таълим, ФҲДЁ ва суд органлари, нотариуслар, маҳалла раиси, ижтимоий ходимлар, боланинг қариндошлари ҳамда бола ота-она қарамоғисиз қолганидан хабардор бўлган бошқа шахслар тегишли маълумотларни ваколатли органга тақдим этиши шарт.

Муҳим! Бола ота-она қарамоғисиз қолгани аниқланганидан кейин маълумот асослантирувчи ҳужжатлар билан бирга 24 соат ичида «Инсон» ижтимоий хизматлар марказига юборилади. Маълумот электрон шаклда ҳам тақдим этилиши мумкин.

Боланинг ҳолати қандай ўрганилади

«Инсон» ижтимоий хизматлар маркази:

боланинг оилавий ва ижтимоий ҳолатини ўрганади;
унинг ҳаёти ёки соғлиғига хавф мавжудлигини баҳолайди;
боланинг ҳуқуқий ва ижтимоий мақомини белгилайди;
боланинг ота-онаси ва яқин қариндошлари тўғрисидаги маълумотларни аниқлайди;
унинг мол-мулки, турар жойи, алимент, пенсия ва нафақа олиш ҳуқуқларини ҳимоя қилади;
болани муқобил жойлаштиришнинг энг мақбул шаклини танлайди.

Бола тўғрисидаги маълумотлар «Ижтимоий ҳимоя» ахборот тизимида шакллантирилади ва доимий янгилаб борилади.

Болани жойлаштиришда нималар ҳисобга олинади

Болани жойлаштиришда биринчи навбатда унинг энг устун манфаатлари, хавфсизлиги, соғлиғи, ёши, оилавий алоқалари ва фикри ҳисобга олинади.

Имкон қадар бола оила муҳитида:

фарзандликка;
васийлик ёки ҳомийликка;
патронатга;
оилавий болалар уйига жойлаштирилади. Ака-ука ва опа-сингилларни ажратиб юборишга, қоида тариқасида, йўл қўйилмайди.

14 ёшгача бўлган бола учун индивидуал ривожланиш режаси, 14 ёшдан 23 ёшгача бўлган шахс учун эса ижтимоий интеграция режаси ишлаб чиқилади.

Болани жойлаштириш шакли унинг ҳуқуқий мақоми ва ҳақиқий эҳтиёжларидан келиб чиқиб танланади. Асосий мақсад болани шунчаки муассасага жойлаштириш эмас, балки унинг хавфсиз оилавий муҳитда яшашини таъминлашдир.

Материал Ўзбекистон Республикасининг Оила кодекси ҳамда Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 27 декабрдаги 893-сон қарори асосида тайёрланди.