Васийликдаги ёки ҳомийликдаги шахснинг мулкий ҳуқуқларига дахл қилувчи ҳаракатлар

Мол-мулкнинг алоҳидалиги

Васийликдаги ёки ҳомийликдаги шахс васий ёки ҳомийнинг мол-мулкига, васий ёки ҳомий эса шахснинг мол-мулкига нисбатан мулк ҳуқуқига эга эмас.

Алимент, пенсия, нафақа ва бошқа ижтимоий тўловлар ҳам васийликдаги ёки ҳомийликдаги шахсга тегишли ҳисобланади.

Васий ёки ҳомий шахснинг мол-мулки ва маблағларидан ўзининг ёки бошқа шахсларнинг манфаати учун фойдаланиши мумкин эмас.

Васий ёки ҳомий мол-мулкни сақлаши, қиймати пасайишига йўл қўймаслиги ва унга етказилган зарарни қоплаши шарт.

Олдиндан рухсат талаб қилинадиган ҳаракатлар

Васий васийлик ва ҳомийлик органининг олдиндан рухсати билан:

шахс номидан нотариал тасдиқланиши лозим бўлган битимни тузиши;
мол-мулкни тақсимлаши;
мол-мулкни бир йилдан ортиқ бўлмаган муддатга гаровга қўйиши;
шахснинг турар жойини айирбошлаши;
шахс номидан мерос ёки ҳадяни қабул қилишдан воз кечиши мумкин.

Шахснинг мол-мулки қиймати пасайишига олиб келиши мумкин бўлган бошқа ҳар қандай ҳаракат учун ҳам олдиндан рухсат олиниши керак.

Суд ва ижро ишларидаги келишувлар

Васийлик ва ҳомийлик органининг рухсати қуйидаги ҳолларда ҳам талаб қилинади:

шахс манфаати учун берилган даъводан воз кечишда;
суд муҳокамасида шахс номидан келишув битими тузишда;
шахс ундирувчи бўлган ижро ишида қарздор билан келишув битими тузишда;
шахс номидан ишончнома беришда.

Рухсат олиш талаби мулкни сотиш ёки айирбошлаш билангина чекланмайди. Шахснинг мулкий ҳуқуқи ёки мол-мулк қийматига салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган барча ҳаракатларга нисбатан татбиқ этилади.

Рухсат бериш муддати

Васийлик ва ҳомийлик органи ариза ва тақдим этилган ҳужжатларни ўрганиб, битим шахснинг қонуний манфаатларига мувофиқлигини баҳолайди.

Рухсат ёки рухсат беришни рад этиш тўғрисидаги қарор ариза берилган кундан бошлаб 15 кундан кечиктирмасдан васий ёки ҳомийга тақдим этилиши керак.

Рад этиш тўғрисидаги қарорда унинг асослари кўрсатилиши шарт.

Рухсатсиз тузилган шартноманинг оқибатлари

Васий ёки ҳомий зарур рухсатни олмасдан шахс номидан шартнома тузса, васийлик ва ҳомийлик органи шахс манфаатларини ҳимоя қилиш учун судга мурожаат қилади.

Шартнома ҳақиқий эмас деб топилганда шахсга тегишли мол-мулк қайтарилади. Битим тарафларига етказилган зарар қонунчиликда белгиланган тартибда васий ёки ҳомий томонидан қопланади.

Дастлабки тарзда бир ойга тайинланган васий ёки ҳомий боланинг мол-мулкини унинг номидан тасарруф этиш ҳуқуқига эга эмас.

Материал Ўзбекистон Республикасининг «Васийлик ва ҳомийлик тўғрисида»ги Қонуни, Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси ва Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 27 декабрдаги 893-сон қарори асосида тайёрланди.