Патронатнинг мазмуни

Патронат — етим бола ёки ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болани ваколатли орган билан тузилган шартнома асосида оилада тарбиялаш шаклидир.

Патронат фарзандликка олиш ҳисобланмайди. Бола билан тутинган ота-она ўртасида фарзандликка олишга хос бўлган қариндошлик муносабатлари автоматик равишда юзага келмайди.

Бола патронат оилага берилганда ҳам унинг алимент, пенсия, нафақа, мулк ва турар жойга бўлган ҳуқуқлари сақланади.

Муҳим! Амалдаги тартибга кўра, бола патронат шаклида фақат тўғри ёки ён шажара бўйича қариндошига берилади. Болани қариндошларига беришда вояга етган меҳнатга лаёқатли ака ва опаларига устунлик берилади.

Тутинган ота-онага қўйиладиган талаблар

Муомалага лаёқатли вояга етган эркак ёки аёл тутинган ота-она бўлиши мумкин.

Қуйидаги шахсларга болани патронатга олишга йўл қўйилмайди:

• ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилинган ёки ҳуқуқи чекланганларга;
• муомалага лаёқсиз ёки муомала лаёқати чекланган деб топилганларга;
• қонунчиликда белгиланган айрим касалликларга чалинганларга;
• илгари фарзандликка олувчи, васий, ҳомий ёки тутинган ота-она мажбуриятларини лозим даражада бажармаганларга;
• қонунчиликда кўрсатилган жиноятлар учун судланганларга;
• боланинг хавфсизлиги ва муносиб тарбияланишини таъминлай олмайдиган шахсларга.

Ариза бериш ва номзодни ўрганиш

Номзод яшаш жойидаги туман ёки шаҳар «Инсон» ижтимоий хизматлар марказига бевосита ёки ҳудудга бириктирилган ижтимоий ходим орқали ариза беради.

Ариза асосида номзоднинг:

• шахси ва оилавий ҳолати;
• соғлиғи;
• даромад манбалари;
• судланганлиги;
• турар жой ва маиший шароитлари;
• болани тарбиялашга тайёрлиги ўрганилади.

Қонунчиликда назарда тутилган айрим маълумотлар ваколатли орган томонидан идоралараро ахборот алмашинуви орқали олинади.

Тайёрлов курсидан ўтиш

Номзод фарзандликка олувчилар ва тутинган ота-оналарни тайёрлаш курсидан ўтиб, тегишли сертификат олиши керак.

Тайёрлов давомида боланинг психологик ҳолати, ота-она қарамоғидан маҳрум бўлиш оқибатлари, боланинг янги оилага мослашуви, низоли ҳолатларни бартараф этиш ҳамда тутинган ота-онанинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари тушунтирилади.

Номзод бўйича ижобий хулоса қабул қилингач, у тегишли ҳисобга қўйилади.

Болани оилага бериш

Бола «Инсон» ижтимоий хизматлар маркази билан тутинган ота-она ўртасида тузиладиган шартнома асосида оилага берилади.

Шартномада:

• болани тарбиялаш ва парваришлаш шартлари;
• тутинган ота-онанинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари;
• боланинг ҳуқуқлари;
• ажратиладиган маблағлар;
• назорат ва мониторинг тартиби;
• шартноманинг амал қилиш муддати;
• уни бекор қилиш асослари белгиланади.

Болани патронатга беришда унинг ёши, соғлиғи, психологик ҳолати, қариндошлик муносабатлари ва фикри ҳисобга олинади.

Болалар сони ва тарбия режаси

Тутинган оилага тарбиялаш учун кўпи билан 5 нафар бола берилиши мумкин.

Оиладаги ўз болалари, фарзандликка олинган ва тутинган болаларнинг умумий сони, қоида тариқасида, 8 нафардан ошмаслиги керак.

Болани тарбиялаш ва парваришлаш:

• 14 ёшгача бўлган бола учун индивидуал ривожланиш режаси;
• 14 ёшдан 23 ёшгача бўлган шахс учун ижтимоий интеграция режаси асосида ташкил этилади.

Тутинган ота-онанинг асосий мажбуриятлари

Тутинган ота-она:

• болага оилавий муҳит ва хавфсиз яшаш шароитини яратиши;
• уни озиқ-овқат, кийим-бош ва зарур буюмлар билан таъминлаши;
• боланинг соғлиғи ва таълим олишини таъминлаши;
• унинг шаъни ва қадр-қимматини ҳурмат қилиши;
• жисмоний ёки руҳий тазйиқ ўтказмаслиги;
• болага ажратилган маблағларни фақат унинг манфаатлари учун сарфлаши;
• ваколатли органнинг мониторинг ўтказишига тўсқинлик қилмаслиги шарт.

Бола, агар бу унинг манфаатларига зид бўлмаса, ваколатли органнинг рухсати билан ота-онаси ва қариндошлари билан кўришиш ҳуқуқига эга.

Патронат оилага тўланадиган маблағлар

Патронатга олинган ҳар бир бола учун:

• парвариш ва таъминот харажатларига ҳар ойда меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдорининг 1,5 баравари;
• кийим-бош ва пойабзал харид қилиш учун йилда бир марта меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдорининг 3 баравари миқдорида маблағ тўланади.

Маблағлар бола оилага қабул қилинганидан кейин ажратилади. Янги қабул қилинган бола учун биринчи ойдаги тўлов у оилада тарбияланган кунларга мутаносиб равишда ҳисобланади.

Болага ажратилган маблағлардан мақсадли ва самарали фойдаланиш учун тутинган ота-она жавобгар ҳисобланади.

Кузатув ва мониторинг

Патронат оилада тарбияланаётган боланинг турмуш ва тарбия шароитлари ҳар ойда камида бир марта, тутинган ота-онанинг хонадонига ташриф буюриш орқали ўрганилади.

Мониторингда:

• боланинг яшаш шароити;
• соғлиғи ва таълими;
• оила аъзолари билан муносабатлари;
• болага ажратилган маблағларнинг сарфланиши;
• боланинг фикри ва психологик ҳолати

ўрганилади.

Шартномани бекор қилиш

Шартнома ваколатли орган ташаббуси билан қуйидаги ҳолларда бекор қилиниши мумкин:

• болага лозим даражада ғамхўрлик кўрсатилмаса;
• тутинган ота-она шартнома ёки қонунчиликдаги мажбуриятларини бажармаса;
• болага ажратилган маблағлар унинг манфаатлари учун сарфланмаса;
• мониторингда бола ҳуқуқлари ва манфаатларига зид ҳолатлар аниқланса;
• тутинган ота-она ёки бола вафот этса.

Тутинган ота-она бир ойдан ортиқ касал бўлса ёки бола билан ўзаро муносабатларда ҳал этиб бўлмайдиган муаммо юзага келса, шартномани муддатидан олдин бекор қилишни сўраши мумкин.

Бола биологик ота-онасига қайтарилганда, фарзандликка олинганда ёки бошқа муқобил жойлаштириш шаклига ўтказилганда ҳам шартнома бекор қилинади.

Материал Ўзбекистон Республикасининг Оила кодекси ва Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 27 декабрдаги 893-сон қарори асосида тайёрланди.