Patronatning mazmuni

Patronat — etim bola yoki ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolani vakolatli organ bilan tuzilgan shartnoma asosida oilada tarbiyalash shaklidir.

Patronat farzandlikka olish hisoblanmaydi. Bola bilan tutingan ota-ona o‘rtasida farzandlikka olishga xos bo‘lgan qarindoshlik munosabatlari avtomatik ravishda yuzaga kelmaydi.

Bola patronat oilaga berilganda ham uning aliment, pensiya, nafaqa, mulk va turar joyga bo‘lgan huquqlari saqlanadi.

Muhim! Amaldagi tartibga ko‘ra, bola patronat shaklida faqat to‘g‘ri yoki yon shajara bo‘yicha qarindoshiga beriladi. Bolani qarindoshlariga berishda voyaga etgan mehnatga layoqatli aka va opalariga ustunlik beriladi.

Tutingan ota-onaga qo‘yiladigan talablar

Muomalaga layoqatli voyaga etgan erkak yoki ayol tutingan ota-ona bo‘lishi mumkin.

Quyidagi shaxslarga bolani patronatga olishga yo‘l qo‘yilmaydi:

• ota-onalik huquqidan mahrum qilingan yoki huquqi cheklanganlarga;
• muomalaga layoqsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topilganlarga;
• qonunchilikda belgilangan ayrim kasalliklarga chalinganlarga;
• ilgari farzandlikka oluvchi, vasiy, homiy yoki tutingan ota-ona majburiyatlarini lozim darajada bajarmaganlarga;
• qonunchilikda ko‘rsatilgan jinoyatlar uchun sudlanganlarga;
• bolaning xavfsizligi va munosib tarbiyalanishini ta’minlay olmaydigan shaxslarga.

Ariza berish va nomzodni o‘rganish

Nomzod yashash joyidagi tuman yoki shahar «Inson» ijtimoiy xizmatlar markaziga bevosita yoki hududga biriktirilgan ijtimoiy xodim orqali ariza beradi.

Ariza asosida nomzodning:

• shaxsi va oilaviy holati;
• sog‘lig‘i;
• daromad manbalari;
• sudlanganligi;
• turar joy va maishiy sharoitlari;
• bolani tarbiyalashga tayyorligi o‘rganiladi.

Qonunchilikda nazarda tutilgan ayrim ma’lumotlar vakolatli organ tomonidan idoralararo axborot almashinuvi orqali olinadi.

Tayyorlov kursidan o‘tish

Nomzod farzandlikka oluvchilar va tutingan ota-onalarni tayyorlash kursidan o‘tib, tegishli sertifikat olishi kerak.

Tayyorlov davomida bolaning psixologik holati, ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lish oqibatlari, bolaning yangi oilaga moslashuvi, nizoli holatlarni bartaraf etish hamda tutingan ota-onaning huquq va majburiyatlari tushuntiriladi.

Nomzod bo‘yicha ijobiy xulosa qabul qilingach, u tegishli hisobga qo‘yiladi.

Bolani oilaga berish

Bola «Inson» ijtimoiy xizmatlar markazi bilan tutingan ota-ona o‘rtasida tuziladigan shartnoma asosida oilaga beriladi.

Shartnomada:

• bolani tarbiyalash va parvarishlash shartlari;
• tutingan ota-onaning huquq va majburiyatlari;
• bolaning huquqlari;
• ajratiladigan mablag‘lar;
• nazorat va monitoring tartibi;
• shartnomaning amal qilish muddati;
• uni bekor qilish asoslari belgilanadi.

Bolani patronatga berishda uning yoshi, sog‘lig‘i, psixologik holati, qarindoshlik munosabatlari va fikri hisobga olinadi.

Bolalar soni va tarbiya rejasi

Tutingan oilaga tarbiyalash uchun ko‘pi bilan 5 nafar bola berilishi mumkin.

Oiladagi o‘z bolalari, farzandlikka olingan va tutingan bolalarning umumiy soni, qoida tariqasida, 8 nafardan oshmasligi kerak.

Bolani tarbiyalash va parvarishlash:

• 14 yoshgacha bo‘lgan bola uchun individual rivojlanish rejasi;
• 14 yoshdan 23 yoshgacha bo‘lgan shaxs uchun ijtimoiy integratsiya rejasi asosida tashkil etiladi.

Tutingan ota-onaning asosiy majburiyatlari

Tutingan ota-ona:

• bolaga oilaviy muhit va xavfsiz yashash sharoitini yaratishi;
• uni oziq-ovqat, kiyim-bosh va zarur buyumlar bilan ta’minlashi;
• bolaning sog‘lig‘i va ta’lim olishini ta’minlashi;
• uning sha’ni va qadr-qimmatini hurmat qilishi;
• jismoniy yoki ruhiy tazyiq o‘tkazmasligi;
• bolaga ajratilgan mablag‘larni faqat uning manfaatlari uchun sarflashi;
• vakolatli organning monitoring o‘tkazishiga to‘sqinlik qilmasligi shart.

Bola, agar bu uning manfaatlariga zid bo‘lmasa, vakolatli organning ruxsati bilan ota-onasi va qarindoshlari bilan ko‘rishish huquqiga ega.

Patronat oilaga to‘lanadigan mablag‘lar

Patronatga olingan har bir bola uchun:

• parvarish va ta’minot xarajatlariga har oyda mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdorining 1,5 baravari;
• kiyim-bosh va poyabzal xarid qilish uchun yilda bir marta mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdorining 3 baravari miqdorida mablag‘ to‘lanadi.

Mablag‘lar bola oilaga qabul qilinganidan keyin ajratiladi. Yangi qabul qilingan bola uchun birinchi oydagi to‘lov u oilada tarbiyalangan kunlarga mutanosib ravishda hisoblanadi.

Bolaga ajratilgan mablag‘lardan maqsadli va samarali foydalanish uchun tutingan ota-ona javobgar hisoblanadi.

Kuzatuv va monitoring

Patronat oilada tarbiyalanayotgan bolaning turmush va tarbiya sharoitlari har oyda kamida bir marta, tutingan ota-onaning xonadoniga tashrif buyurish orqali o‘rganiladi.

Monitoringda:

• bolaning yashash sharoiti;
• sog‘lig‘i va ta’limi;
• oila a’zolari bilan munosabatlari;
• bolaga ajratilgan mablag‘larning sarflanishi;
• bolaning fikri va psixologik holati

o‘rganiladi.

Shartnomani bekor qilish

Shartnoma vakolatli organ tashabbusi bilan quyidagi hollarda bekor qilinishi mumkin:

• bolaga lozim darajada g‘amxo‘rlik ko‘rsatilmasa;
• tutingan ota-ona shartnoma yoki qonunchilikdagi majburiyatlarini bajarmasa;
• bolaga ajratilgan mablag‘lar uning manfaatlari uchun sarflanmasa;
• monitoringda bola huquqlari va manfaatlariga zid holatlar aniqlansa;
• tutingan ota-ona yoki bola vafot etsa.

Tutingan ota-ona bir oydan ortiq kasal bo‘lsa yoki bola bilan o‘zaro munosabatlarda hal etib bo‘lmaydigan muammo yuzaga kelsa, shartnomani muddatidan oldin bekor qilishni so‘rashi mumkin.

Bola biologik ota-onasiga qaytarilganda, farzandlikka olinganda yoki boshqa muqobil joylashtirish shakliga o‘tkazilganda ham shartnoma bekor qilinadi.

Material O‘zbekiston Respublikasining Oila kodeksi va Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 27-dekabrdagi 893-son qarori asosida tayyorlandi.