Интернетда харид қилишда фирибгарликдан сақланиш

Харид қилишдан олдин нимани текшириш керак?

Товар ёки хизмат учун пул тўлашдан олдин сотувчи ҳақида етарли маълумот борлигини текшириш лозим.

Айниқса:

сотувчининг тўлиқ номи ва юридик манзили;
шикоятларни қабул қилиш тартиби;
импорт товарларда ишлаб чиқарувчи ва импорт қилувчи ҳақидаги маълумот;
товарнинг асосий хусусиятлари;
нархи, етказиб бериш нархи ва тўлов шартлари;
кафолат ва таъмирлаш шартлари;
шартномани бекор қилиш тартиби;
фаолият лицензия ёки рухсатнома талаб қилса, унинг QR-коди мавжудлигини текшириш муҳим.

Маълумотларнинг йўқлиги ҳар доим фирибгарликни англатмайди, аммо харидни амалга оширишдан олдин сотувчининг ишончлилигини қўшимча текшириш учун жиддий сабаб ҳисобланади.

Товарни олганда нимани текшириш керак?

Онлайн сотувчи намуна ёки тавсиф бўйича буюртма қилинган товарга мос товарни етказиши шарт.

Истеъмолчи товарни қабул қилиш вақтида:

унинг бутлигини;
ишлашини;
комплектациясини;
буюртмадаги тавсифга мослигини текшириш имкониятига эга бўлиши керак.

Агар товар намуна ёки тавсифга мос келмаса, истеъмолчи уни алмаштириш ёки пулини қайтаришни талаб қилиши мумкин. Бундай товарни қайтариш билан боғлиқ харажатлар сотувчи зиммасида бўлади.

Қадоқ очилса қайтариш ҳуқуқи йўқоладими?

Йўқ, ҳар доим ҳам эмас. Агар товар қиймати истеъмолчининг айбисиз пасайган бўлса ёки товарни кўздан кечириш ва текшириш учун қадоғи очилган бўлса, бу ҳолат истеъмолчини онлайн шартномани бекор қилиш ҳуқуқидан автоматик равишда маҳрум қилмайди.

Шартнома бекор қилинганда сотувчи истеъмолчига товарни қаерга қайтариш кераклиги ҳақида хабар бериши шарт.

Пул қайтарилмаса нима қилиш мумкин?

Агар онлайн шартнома бекор қилинганидан кейин истеъмолчи тўлаган пул шартномада белгиланган муддатда қайтарилмаса, сотувчи кечиктирилган ҳар бир кун учун қайтарилиши лозим бўлган сумманинг 1 фоизи миқдорида пеня тўлайди.

Пенянинг умумий миқдори қайтарилиши лозим бўлган суммадан ошмаслиги керак.

Банк карта маълумотларини қандай ҳимоя қилиш керак?

Карта рақами, амал қилиш муддати ёки бошқа маълумотларни фақат тўлов учун зарур бўлган ишончли тўлов саҳифасида киритиш лозим.

SMS-код, банк иловаси пароли, PIN-код ва бошқа тасдиқлаш кодларини сотувчи ёки бошқа шахсга бериш керак эмас.

Алдаш орқали пул олиб қўйилса нима қилиш керак?

Фирибгарлик — алдаш ёки ишончни суиистеъмол қилиш йўли билан ўзганинг мулкини ёки мулкка бўлган ҳуқуқини қўлга киритиш билан боғлиқ жиноят.

Ахборот тизими ёки ахборот технологияларидан фойдаланиб содир этилган фирибгарлик Жиноят кодексининг 168-моддасида алоҳида оғирлаштирувчи ҳолат сифатида назарда тутилган.

Бундай ҳолатда тўлов чеки, ёзишмалар, реклама ёки эълон скриншотлари, телефон рақамлари, карта ёки ҳисоб рақамлари ҳақидаги маълумотлар ва бошқа далилларни сақлаб, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга мурожаат қилиш мақсадга мувофиқ.

Эслатма: товар сифатидан норозилик билан ҳақиқий фирибгарликни фарқлаш керак. Оддий сифат ёки шартнома низоси истеъмолчи ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тартибида ҳал этилиши мумкин, алдаш орқали мулкни эгаллаш аломатлари бўлса эса жиноий-ҳуқуқий масала юзага келади.