Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ва улар лойиҳаларининг гендер-ҳуқуқий экспертизаси

Гендер-ҳуқуқий экспертиза тушунчаси

Гендер-ҳуқуқий экспертиза — норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ва уларнинг лойиҳаларини хотин-қизлар ҳамда эркаклар учун тенг ҳуқуқ ва имкониятларни таъминлаш принципларига мувофиқлиги юзасидан таҳлил қилишдир.

Экспертиза «Хотин-қизлар ва эркаклар учун тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятлар кафолатлари тўғрисида»ги Қонун ва Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 30 мартдаги 192-сон қарори асосида ўтказилади.

Экспертизанинг мақсади

Экспертиза қуйидагиларга қаратилган:

жинс бўйича бевосита ёки билвосита камситишга олиб келадиган нормаларни аниқлаш;
муайян жинсдаги шахсларни асоссиз равишда ноқулай ҳолатга қўядиган талабларни баҳолаш;
тенг ҳуқуқ ва имкониятларга салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган ҳуқуқий оқибатларни аниқлаш;
камситувчи нормаларни бартараф этиш бўйича таклифлар ишлаб чиқиш.

Экспертиза фақат ҳужжат матнида “аёл” ёки “эркак” сўзлари бор-йўқлигини текширишдан иборат эмас. Норманинг амалда ҳар икки жинсга қандай таъсир кўрсатиши ҳам баҳоланади.

Экспертизани ким ўтказади

Амалдаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар давлат органлари ва бошқа ташкилотлар томонидан ўз фаолияти йўналишлари бўйича тасдиқланган режага мувофиқ экспертизадан ўтказилади.

Норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини ишлаб чиқувчи ташкилотнинг юридик хизмати лойиҳани дастлабки гендер-ҳуқуқий экспертизадан ўтказади. Натижалар ҳуқуқий хулосада акс эттирилади. Номувофиқ нормалар аниқланса, лойиҳа қайта ишлаш учун масъул таркибий бўлинмага қайтарилади.

Лойиҳа манфаатдор ташкилотлар билан келишилгандан кейин адлия органларига юборилади. Адлия органлари ҳуқуқий экспертиза доирасида унинг гендер тенглиги принципларига мувофиқлигини ҳам текширади.

Экспертиза хулосаси

Хулосада:

экспертиза ўтказилган ҳужжат ёки лойиҳа ҳақидаги маълумотлар;
гендер тенглиги принципларига номувофиқ нормалар;
ушбу номувофиқликнинг мазмуни ва ҳуқуқий оқибатлари;
ҳуқуқни қўллаш амалиётидан мисоллар;
нормаларни ўзгартириш ёки чиқариб ташлаш бўйича таклифлар кўрсатилади.

Агар номувофиқлик аниқланса, хулоса ҳужжатни ишлаб чиққан ёки қабул қилган органга кўриб чиқиш учун юборилади.

Муҳим: адлия органлари экспертизаси натижаси ҳуқуқий экспертиза хулосасида акс эттирилиши ва лойиҳани қайта ишлаш зарурати асослантирилиши керак.