Тенг аҳамиятли меҳнат учун аёллар ва эркакларга тенг ҳақ тўлаш

Конвенциянинг асосий принципи

Халқаро меҳнат ташкилотининг «Тенг ҳақ тўлаш тўғрисида»ги 100-сон конвенцияси 1951 йил 29 июнда қабул қилинган. Ўзбекистон Конвенцияни 1997 йил 30 августда ратификация қилган.

Конвенциянинг асосий талаби — аёллар ва эркакларга тенг аҳамиятли меҳнат учун жинс бўйича камситишсиз тенг ҳақ тўлаш принципини таъминлаш.

Бу принцип фақат бир хил лавозимда ишлаётган шахсларга тааллуқли эмас. Турли номдаги лавозимлар ҳам малака, масъулият, меҳнат мураккаблиги, иш шароити ва сарфланадиган куч жиҳатидан тенг аҳамиятли бўлиши мумкин.

«Тенг аҳамиятли меҳнат» деганда фақат бир хил вазифа эмас, балки холис мезонлар асосида қиймати тенг деб баҳоланган меҳнат тушунилади.

Ҳақ тўлаш тушунчаси

Конвенцияда ҳақ тўлаш тушунчасига:

асосий ёки минимал иш ҳақи;
устама ва қўшимча тўловлар;
мукофотлар;
иш билан боғлиқ равишда бевосита ёки билвосита бериладиган пул ёхуд натура шаклидаги бошқа тўловлар киради.

Шу сабабли тенглик фақат лавозим маошига эмас, балки иш ҳақининг барча таркибий қисмларига нисбатан таъминланиши керак.

Меҳнатни холис баҳолаш

Ишнинг аҳамиятини баҳолашда қуйидаги мезонлар ҳисобга олиниши мумкин:

ходимнинг малакаси, билими ва тажрибаси;
бажариладиган ишнинг мураккаблиги;
масъулият даражаси;
меҳнатнинг миқдори ва сифати;
меҳнат шароитлари;
иш натижалари.

Холис баҳолаш натижасида аниқланган фарқларга асосланган иш ҳақи тафовути Конвенцияга зид эмас. Бироқ иш ҳақидаги фарқ ходимнинг жинсига асосланиши мумкин эмас.

Ўзбекистондаги кафолатлар

Ўзбекистон Республикасининг Меҳнат кодекси меҳнат ва машғулотлар соҳасида камситишни тақиқлайди. Иш берувчи меҳнатга ҳақ тўлаш шартларини ходимнинг малакаси, бажарадиган ишининг мураккаблиги, миқдори, сифати ва шароитларига қараб белгилаши мумкин, аммо жинс белгиси иш ҳақини камайтириш учун асос бўла олмайди.

Қўшимча кафолатлар «Хотин-қизлар ва эркаклар учун тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятлар кафолатлари тўғрисида»ги Қонунда белгиланган.

Ходим тенг аҳамиятли меҳнат учун унга жинси сабабли камроқ ҳақ тўланаётган деб ҳисобласа, иш берувчидан ҳисоб-китоб ва ҳақ тўлаш мезонлари бўйича тушунтириш сўраши, меҳнат органига ёки судга мурожаат қилиши мумкин.