Teng ahamiyatli mehnat uchun ayollar va erkaklarga teng haq to‘lash

Konventsiyaning asosiy printsipi

Xalqaro mehnat tashkilotining «Teng haq to‘lash to‘g‘risida»gi 100-son konventsiyasi 1951-yil 29-iyunda qabul qilingan. O‘zbekiston Konventsiyani 1997-yil 30-avgustda ratifikatsiya qilgan.

Konventsiyaning asosiy talabi — ayollar va erkaklarga teng ahamiyatli mehnat uchun jins bo‘yicha kamsitishsiz teng haq to‘lash printsipini ta’minlash.

Bu printsip faqat bir xil lavozimda ishlayotgan shaxslarga taalluqli emas. Turli nomdagi lavozimlar ham malaka, mas’uliyat, mehnat murakkabligi, ish sharoiti va sarflanadigan kuch jihatidan teng ahamiyatli bo‘lishi mumkin.

«Teng ahamiyatli mehnat» deganda faqat bir xil vazifa emas, balki xolis mezonlar asosida qiymati teng deb baholangan mehnat tushuniladi.

Haq to‘lash tushunchasi

Konventsiyada haq to‘lash tushunchasiga:

asosiy yoki minimal ish haqi;
ustama va qo‘shimcha to‘lovlar;
mukofotlar;
ish bilan bog‘liq ravishda bevosita yoki bilvosita beriladigan pul yoxud natura shaklidagi boshqa to‘lovlar kiradi.

Shu sababli tenglik faqat lavozim maoshiga emas, balki ish haqining barcha tarkibiy qismlariga nisbatan ta’minlanishi kerak.

Mehnatni xolis baholash

Ishning ahamiyatini baholashda quyidagi mezonlar hisobga olinishi mumkin:

xodimning malakasi, bilimi va tajribasi;
bajariladigan ishning murakkabligi;
mas’uliyat darajasi;
mehnatning miqdori va sifati;
mehnat sharoitlari;
ish natijalari.

Xolis baholash natijasida aniqlangan farqlarga asoslangan ish haqi tafovuti Konventsiyaga zid emas. Biroq ish haqidagi farq xodimning jinsiga asoslanishi mumkin emas.

O‘zbekistondagi kafolatlar

O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi mehnat va mashg‘ulotlar sohasida kamsitishni taqiqlaydi. Ish beruvchi mehnatga haq to‘lash shartlarini xodimning malakasi, bajaradigan ishining murakkabligi, miqdori, sifati va sharoitlariga qarab belgilashi mumkin, ammo jins belgisi ish haqini kamaytirish uchun asos bo‘la olmaydi.

Qo‘shimcha kafolatlar «Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari to‘g‘risida»gi Qonunda belgilangan.

Xodim teng ahamiyatli mehnat uchun unga jinsi sababli kamroq haq to‘lanayotgan deb hisoblasa, ish beruvchidan hisob-kitob va haq to‘lash mezonlari bo‘yicha tushuntirish so‘rashi, mehnat organiga yoki sudga murojaat qilishi mumkin.

Maqola foydali bo‘ldimi?

Bo‘limlar