Sud himoyasida bo‘lish huquqi

Sud orqali himoyalanish kafolati

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga ko‘ra, inson huquq va erkinliklarini ta’minlash davlatning oliy maqsadidir.

Har kim:

o‘z huquq va erkinliklarini qonunda taqiqlanmagan usullar bilan himoya qilish;
buzilgan huquqlarini tiklash uchun sudga murojaat qilish;
davlat organlari, tashkilotlar va ular mansabdor shaxslarining qonunga xilof qarorlari ustidan shikoyat qilish;
ularning qonunga xilof harakatlari yoki harakatsizligi ustidan sudga shikoyat qilish huquqiga ega.

Sudga murojaat qilish huquqidan mahrum qilishga yoki shaxsni sudga murojaat qilgani uchun ta’qib etishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Qaysi sudga murojaat qilinadi

Murojaat qilinadigan sud nizoning xususiyatiga bog‘liq:

fuqarolik, oila, mehnat va uy-joyga oid nizolar — fuqarolik ishlari bo‘yicha sudlarda;
jinoyat ishlari va jinoyat-protsessual shikoyatlar — jinoyat ishlari bo‘yicha sudlarda;
davlat organlari va mansabdor shaxslarning qarorlari, harakatlari yoki harakatsizligiga oid ommaviy-huquqiy nizolar — ma’muriy sudlarda;
yuridik shaxslar va tadbirkorlar o‘rtasidagi iqtisodiy nizolar — iqtisodiy sudlarda ko‘riladi.

Sudga murojaat qilishda ishning sudlovga taalluqliligi va hududiy sudlovga tegishliligi to‘g‘ri aniqlanishi kerak.

Sudda ishning xolis ko‘rilishi

Har kimga uning ishi:

vakolatli;
mustaqil;
xolis sud tomonidan;
qonunda belgilangan muddatlarda ko‘rib chiqilishi kafolatlanadi.

Taraflar sudda teng protsessual huquqlarga ega. Ular dalillar taqdim etishi, iltimosnomalar berishi, ish materiallari bilan tanishishi, sud muhokamasida ishtirok etishi va sud hujjati ustidan shikoyat qilishi mumkin.

Hech kim qonunda belgilangan sudlovga tegishlilik o‘zgartirilib, boshqa sudda ko‘rilishiga majburlanishi mumkin emas.

Sud hujjati ustidan shikoyat qilish

Birinchi instantsiya sudining hal qiluv qarori, hukmi, qarori yoki ajrimi ustidan tegishli protsessual qonunchilikda belgilangan tartib va muddatlarda:

apellyatsiya;
kassatsiya;
qonunda nazarda tutilgan hollarda taftish tartibida shikoyat qilinishi mumkin.

Shikoyat berish muddati va tartibi ish turiga hamda sud hujjatining xususiyatiga qarab farq qiladi. Shu sababli sud hujjatida ko‘rsatilgan shikoyat qilish tartibiga rioya etish zarur.

Elektron shaklda murojaat qilish

Sudga murojaat va unga ilova qilingan hujjatlarni:

sud devonxonasi orqali;
pochta orqali;
My.sud.uz portali orqali elektron shaklda yuborish mumkin.

Elektron murojaat ham qonunda belgilangan talablarga javob berishi, unda taraflar, talablar, ish holatlari va ularni tasdiqlovchi dalillar ko‘rsatilishi kerak.

Xalqaro organlarga murojaat qilish

Agar shaxs davlat ichida mavjud bo‘lgan barcha huquqiy himoya vositalaridan foydalanib bo‘lgan bo‘lsa, O‘zbekiston qonunchiligi va xalqaro shartnomalarga muvofiq inson huquqlarini himoya qiluvchi xalqaro organlarga murojaat qilish huquqiga ega.

Maqola foydali bo‘ldimi?

Bo‘limlar