Notariatning vazifasi

Notariat jismoniy va yuridik shaxslarning huquqlari hamda qonuniy manfaatlarini notarial harakatlarni amalga oshirish orqali himoya qiladi.

O‘zbekistonda notarial harakatlarni:

• davlat notarial idoralari notariuslari;
• xususiy amaliyot bilan shug‘ullanuvchi notariuslar;
• qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda konsullar va boshqa vakolatli mansabdor shaxslar amalga oshiradi.

Davlat va xususiy notariuslar haqidagi ma’lumotlar notariuslarning yagona reestrida yuritiladi.

Muhim: davlat notariusi va xususiy notarius rasmiylashtirgan hujjatlar bir xil yuridik kuchga ega.

Bu qoida «Notariat to‘g‘risida»gi Qonunda belgilangan.

Kim notarius bo‘lishi mumkin

Notarius bo‘lish uchun shaxs:

• O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi bo‘lishi;
• 25 yoshdan kichik va 65 yoshdan katta bo‘lmasligi;
• oliy yuridik ma’lumotga ega bo‘lishi;
• yuridik mutaxassislik bo‘yicha kamida uch yillik ish stajiga ega bo‘lishi;
• notarial idorada kamida bir yil stajirovka o‘tashi;
• malaka imtihonini topshirishi kerak.

Ayrim yuridik kasblarda etarli ish tajribasiga ega shaxslar uchun stajirovka muddati qonunchilikda belgilangan tartibda qisqartirilishi yoki stajirovkadan o‘tish bo‘yicha alohida qoidalar qo‘llanilishi mumkin.

Kim notarius bo‘la olmaydi

Quyidagi shaxs notarius bo‘la olmaydi:

• muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topilgan shaxs;
• qasddan sodir etgan jinoyati uchun sudlanganlik holati tugallanmagan yoki olib tashlanmagan shaxs;
• notarius, advokat, sudьya, prokuror, tergovchi yoki boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimi sifatida kasbiy faoliyatiga mos kelmaydigan qilmishlari uchun ishdan bo‘shatilgan shaxs — ishdan bo‘shatilgan kundan boshlab uch yil mobaynida.

Notariusning mustaqilligi va notarial sir

Notarius notarial harakatni amalga oshirishda mustaqil va xolis bo‘lishi, faqat qonunchilik talablariga amal qilishi shart.

Notarial harakatlar, murojaat qilgan shaxslar va taqdim etilgan hujjatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar notarial sir hisoblanadi. Notarial sirni saqlash majburiyati notarius yoki notarial idora xodimi ishdan bo‘shaganidan keyin ham saqlanib qoladi.

Notariusning asosiy huquqlari

Notarius:

• notarial harakatlarni amalga oshiradi;
• bitim, ariza va boshqa hujjatlar loyihalarini tuzadi;
• huquq va majburiyatlarni tushuntiradi;
• davlat organlari va tashkilotlaridan zarur ma’lumotlarni so‘raydi;
• elektron axborot tizimlari orqali ma’lumotlarni tekshiradi;
• qonunchilikka zid hujjatni tasdiqlashni rad etadi.

Notariusning asosiy majburiyatlari

Notarius:

• shaxsni, muomala layoqatini va vakilning vakolatini tekshirishi;
• bitim taraflarining haqiqiy xohish-irodasini aniqlashi;
• notarial harakatning mazmuni va huquqiy oqibatlarini tushuntirishi;
• manfaatlar to‘qnashuviga yo‘l qo‘ymasligi;
• notarial hujjatlar va arxivning saqlanishini ta’minlashi;
• notarial harakatlarni axborot tizimida ro‘yxatga olishi shart.

Elektron notariat xizmatlari

Notarius qabuliga oldindan yozilish, murojaat yuborish va ayrim notarial xizmatlardan elektron shaklda foydalanish uchun E-notarius portali qo‘llanilishi mumkin.

Shaxsni aniqlashda pasport, ID-karta yoki shaxsni tasdiqlovchi boshqa amal qiluvchi hujjatdan foydalaniladi. Notarius zarur ma’lumotlarni davlat axborot resurslaridan mustaqil ravishda oladi.

Notariusning javobgarligi

Xususiy amaliyot bilan shug‘ullanuvchi notarius o‘z fuqarolik javobgarligini sug‘urta qilishi shart. Qonunga zid notarial harakat tufayli etkazilgan mulkiy zarar belgilangan hollarda:

• sug‘urta mablag‘lari;
• notariusning shaxsiy mol-mulki;
• mablag‘lar etarli bo‘lmasa, Notarial palata huzuridagi Kompensatsiya fondi hisobidan qoplanishi mumkin.

Notarial harakat, uni kechiktirish yoki amalga oshirishni rad etish haqidagi qarorni noto‘g‘ri deb hisoblagan manfaatdor shaxs notarial idora joylashgan erdagi sudga shikoyat qilishga haqli.