Bezorilik nima

Bezorilikka huquqiy baho berishda qilmishning oddiy jamoat tartibini buzish darajasida qolgani yoki jinoiy bezorilik alomatlariga ega bo‘lgani muhim.

Qonunchilik shu sababli:

— mayda bezorilik uchun ma’muriy javobgarlikni;

— og‘irroq harakatlar bilan bog‘liq bezorilik uchun jinoiy javobgarlikni belgilaydi.

Mayda bezorilik

Mayda bezorilik — jamoat joylarida uyatli so‘zlar bilan so‘kinish, fuqarolarga haqoratomuz shilqimlik qilish hamda jamoat tartibi va fuqarolar osoyishtaligini buzuvchi boshqa shunga o‘xshash harakatlarda ifodalangan jamiyatda yurish-turish qoidalarini qasddan mensimaslikdir.

Masalan, jamoat joyida:

— uyatli so‘zlar bilan so‘kinish;

— odamlarga haqoratomuz tarzda shilqimlik qilish;

— fuqarolarning tinchligi va jamoat tartibini qasddan buzuvchi shunga o‘xshash xatti-harakatlar mayda bezorilik sifatida baholanishi mumkin.

Mayda bezorilik uchun jazo

Mayda bezorilik uchun:

— 3 BHMdan 5 BHMgacha jarima;

— yoki 15 sutkagacha ma’muriy qamoq qo‘llanilishi mumkin.

Mayda bezorilik qachon jinoyatga aylanadi

Mayda bezorilik bilan Jinoyat kodeksining 277-moddasidagi bezorilik bir xil emas.

Oliy sud Plenumi tushuntirishiga ko‘ra, mayda bezorilikda jinoiy bezorilik uchun zarur bo‘lgan:

— shaxsni urish-do‘pposlash;

— badanga engil shikast etkazish;

— yoki o‘zganing mulkini nobud qilish yoxud unga ancha miqdorda zarar etkazish kabi oqibatlar bo‘lmasligi kerak.

Agar mayda bezorilik harakatlari davom etib, keyinchalik ushbu jinoiy alomatlardan biri yuzaga kelsa, shaxs mayda bezorilik uchun alohida ma’muriy javobgarlikka emas, bezorilik jinoyati uchun jinoiy javobgarlikka tortiladi.

Eslatma: mayda bezorilikning bir guruh shaxslar tomonidan sodir etilganining o‘zi uni avtomatik ravishda jinoyatga aylantirmaydi. Avvalo Jinoyat kodeksi 277-moddasi birinchi qismidagi bezorilik alomatlari mavjud bo‘lishi kerak.

Jinoiy bezorilik

Bezorilik — jamiyatda yurish-turish qoidalarini qasddan mensimaslikning urish-do‘pposlash, badanga engil shikast etkazish yoki o‘zganing mulkini nobud qilish yoxud unga ancha zarar etkazish bilan bog‘liq holda sodir etilishidir.

Jinoiy bezorilik uchun yuqoridagi barcha oqibatlar bir vaqtning o‘zida mavjud bo‘lishi shart emas. Masalan, bezorilik zamirida shaxsni urish-do‘pposlashning o‘zi ham boshqa zarur alomatlar mavjud bo‘lganda 277-modda bo‘yicha baholanishi mumkin.

Urish-do‘pposlash deganda nima tushuniladi

Oliy sud Plenumiga ko‘ra, urish-do‘pposlash deganda jamiyatda yurish-turish qoidalarini qasddan buzgan holda shaxsning badaniga tan jarohati etkazmasdan bir necha marta zarba berish tushuniladi.

Engil tan jarohati etkazilganda esa uning jabrlanuvchi sog‘lig‘ining buzilishiga olib kelgan-kelmagani bezorilikni 277-moddaning birinchi qismi bo‘yicha baholash uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega emas.

Ancha miqdordagi zarar qancha

Jinoyat kodeksida:

Ancha miqdordagi zarar — 100 BHMdan 300 BHMgacha bo‘lgan zarar.

deb belgilangan.

Shuning uchun mulkka shikast etkazish bilan bog‘liq oddiy jinoiy bezorilik tarkibida zarar miqdori ham huquqiy baholashda muhim ahamiyatga ega.

Oddiy jinoiy bezorilik uchun jazo

Jinoyat kodeksining 277-moddasi birinchi qismi bo‘yicha:

— 50 BHMdan 100 BHMgacha jarima;

— 300 soatgacha majburiy jamoat ishlari;

— yoki 3 yilgacha axloq tuzatish ishlari belgilanishi mumkin.

Qachon javobgarlik og‘irlashadi

Bezorilik:

— badanga o‘rtacha og‘ir shikast etkazib;

— bir guruh shaxslar tomonidan;

— sovuq qurol yoki inson sog‘lig‘iga amalda shikast etkazishi mumkin bo‘lgan ashyoni namoyish qilib, uni qo‘llash bilan qo‘rqitib yoxud qo‘llab;

— o‘taketgan behayolik bilan;

— yosh bola, qariya, nogironligi bo‘lgan yoki ojiz ahvoldagi shaxsni xo‘rlab;

— o‘zganing mulkini nobud qilib yoki unga ko‘p miqdorda zarar etkazib sodir etilsa, jazo og‘irlashadi.

Bunday holatlarda:

— 300 soatdan 360 soatgacha majburiy jamoat ishlari;

— 1 yildan 3 yilgacha ozodlikni cheklash;

— yoki 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish qo‘llanilishi mumkin.

Sovuq qurolni faqat ko‘rsatishning o‘zi etarlimi

Ayrim hollarda — ha.

Oliy sud Plenumi tushuntirishiga ko‘ra, bezorilik vaqtida sovuq qurol yoki inson sog‘lig‘iga amalda zarar etkazishi mumkin bo‘lgan ashyoni namoyish qilishning o‘zi Jinoyat kodeksi 277-moddasi ikkinchi qismi «v» bandi bo‘yicha kvalifikatsiya qilish uchun etarli bo‘lishi mumkin.

Uni albatta ishlatish yoki ishlatishga urinish talab etilmaydi.

Eng og‘ir bezorilik holatlari

Bezorilik:

— takroran yoki xavfli retsidivist tomonidan;

— o‘qotar qurolni namoyish qilib, qo‘llash bilan qo‘rqitib yoki qo‘llab;

— ommaviy tadbir vaqtida;

— jamoat tartibini saqlayotgan hokimiyat yoki jamoatchilik vakiliga yoxud bezorilikni to‘xtatishga harakat qilgan boshqa fuqaroga qarshilik ko‘rsatib sodir etilsa:

— 3 yildan 5 yilgacha ozodlikni cheklash;

— yoki 3 yildan 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

Har qanday janjal bezorilikmi

Yo‘q.

Bezorilikning asosiy belgisi — shaxsning o‘z harakatlari bilan jamoat tartibini qo‘pol ravishda buzayotganini anglashi va sodir etilgan harakat bilan jamoat tartibining buzilishi o‘rtasida sababiy bog‘lanish mavjudligidir.

Agar bunday bog‘lanish bo‘lmasa, masalan, qilmish faqat muayyan shaxsga nisbatan shaxsiy adovat yoki mulkiy nizo zamirida sodir etilgan bo‘lsa, u ish holatlariga qarab shaxsga yoki mulkka qarshi boshqa jinoyat sifatida baholanishi mumkin.

Eslatma: ko‘chada yoki boshqa jamoat joyida janjal sodir bo‘lganining o‘zi qilmishni avtomatik ravishda «bezorilik»ka aylantirmaydi. Jinoyatning maqsadi, sababi, harakat xususiyati va uning jamoat tartibiga ta’siri birgalikda baholanadi.

Yarashuv orqali javobgarlikdan ozod bo‘lish mumkinmi

Mayda bezorilik sodir etgan shaxs:

— o‘z aybiga iqror bo‘lsa;

— jabrlanuvchi bilan yarashsa;

— etkazilgan zararni bartaraf etsa, sud tomonidan ma’muriy javobgarlikdan ozod qilinishi mumkin. Biroq bir yil ichida huquqbuzarlikni takroran sodir etgan shaxsga ushbu yarashuv asosi tatbiq etilmaydi.

Shuningdek, Jinoyat kodeksi 277-moddasining birinchi qismidagi bezorilik ham yarashuv qo‘llanishi mumkin bo‘lgan jinoyatlar ro‘yxatiga kiritilgan.

Bunda shaxs:

— aybini tan olishi;

— jabrlanuvchi bilan yarashishi;

— etkazilgan zararni bartaraf etishi lozim.

Bu qoida 277-moddaning og‘irlashtirilgan ikkinchi va uchinchi qismlariga tatbiq etilmaydi.

Bezorilik sodir bo‘lganda nima qilish kerak

Hodisa davom etayotgan va shaxslar xavfsizligiga tahdid mavjud bo‘lsa, ichki ishlar organlariga murojaat qilish kerak.

Imkoni bo‘lsa:

— hodisaning video yoki audio yozuvlarini;

— kuzatuv kameralari mavjudligi haqidagi ma’lumotni;

— guvohlarning ma’lumotlarini;

— mulkka etkazilgan zararni tasdiqlovchi materiallarni;

— tan jarohati bo‘lsa, tibbiy hujjatlarni saqlab qolish maqsadga muvofiq.

Qilmishning mayda bezorilik, jinoiy bezorilik yoki shaxsga yoxud mulkka qarshi boshqa huquqbuzarlik ekani ishning barcha holatlari asosida vakolatli organlar tomonidan belgilanadi.