Korruptsiya — shaxsning o‘z mansab yoki xizmat mavqeidan shaxsiy manfaatlari yoxud boshqa shaxslar manfaatlarini ko‘zlab moddiy yoki nomoddiy naf olish maqsadida qonunga xilof ravishda foydalanishi, shuningdek bunday nafni qonunga xilof ravishda taqdim etishdir.

Korruptsiya faqat pora olish yoki berish bilan cheklanmaydi. Amaldagi qonunchilik mansab vakolatini suiiste’mol qilish, ayrim talon-toroj va mansabdorlik jinoyatlari hamda boshqa belgilangan qilmishlarni korruptsiyaga oid huquqbuzarliklar doirasida baholaydi. 2026-yilgi qonun bilan «korruptsiyaga oid jinoyatlar» tushunchasi yanada aniqlashtirildi.

Manfaatlar to‘qnashuvi masalasi hozir alohida «Manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risida»gi Qonun bilan tartibga solinadi. Qonun 2024-yil 6-dekabrdan kuchga kirgan.

Xodim o‘z shaxsiy manfaatlari lavozim yoki xizmat vazifalarini lozim darajada bajarishiga ta’sir qiladigan yoki ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan harakatlardan tiyilishi shart. Real manfaatlar to‘qnashuvi yuzaga kelganda u tegishli rahbar yoki maxsus bo‘linmani qaror qabul qilinguniga qadar xabardor qilishi kerak.

Korruptsiyaga qarshi kurashish agentligi manfaatlar to‘qnashuvini tartibga solish sohasida maxsus vakolatli davlat organi hisoblanadi.

Amaldagi Qonunga ko‘ra korruptsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha faoliyatni bevosita amalga oshiruvchi davlat organlari va tuzilmalari qatoriga:

— O‘zbekiston Respublikasi Korruptsiyaga qarshi kurashish agentligi;

— O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi;

— Davlat xavfsizlik xizmati;

— Ichki ishlar vazirligi;

— Adliya vazirligi;

— Bosh prokuratura huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti kiradi.

Korruptsiyaga qarshi kurashish agentligi korruptsiyaning oldini olish va unga qarshi kurashish sohasida davlat siyosatini shakllantirish va amalga oshirish bo‘yicha maxsus vakolatli organ hisoblanadi.

Davlat organlari va tashkilotlarida komplaens va korruptsiyaga qarshi ichki nazorat tuzilmalari qonunchilikda belgilangan tartibda tashkil etiladi.

Ular:

— ichki korruptsiyaga qarshi siyosatni amalga oshirishda ishtirok etadi;

— korruptsiya xavflarini aniqlaydi va baholaydi;

— korruptsiya holatlarining oldini olish mexanizmlarini joriy etadi;

— manfaatlar to‘qnashuvi va affillanganlikning oldini olish choralarini ko‘radi;

— aniqlangan materiallarni huquqni muhofaza qiluvchi organlarga taqdim etishi mumkin.

Ushbu tuzilmalar faoliyatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining Komplaens xizmati muvofiqlashtiradi.

Ha. Korruptsiyaga oid huquqbuzarliklar haqida xabar beruvchi shaxslarni rag‘batlantirish davlat tomonidan kafolatlanadi. 2026-yilgi qonun bilan ushbu kafolat qonun darajasida yanada mustahkamlangan.

Amaldagi rag‘batlantirish tartibiga ko‘ra bir yo‘la pul mukofoti korruptsiyaga oid huquqbuzarlikning turi, jinoyatning og‘irligi va pora yoki etkazilgan zarar miqdoriga qarab farq qiladi. Advice.uzdagi amaldagi jadvalda quyidagi miqdorlar keltirilgan.

Ma’muriy huquqbuzarlik haqida xabar berganda

Korruptsiyaga oid ma’muriy huquqbuzarlik haqida xabar uchun — 3 BHM.

Pora yoki zarar 30 BHMgacha bo‘lsa

Jinoyat toifasiga qarab:

— ijtimoiy xavfi katta bo‘lmagan jinoyat — 5 BHM;

— uncha og‘ir bo‘lmagan jinoyat — 7 BHM;

— og‘ir jinoyat — 10 BHM;

— o‘ta og‘ir jinoyat — 15 BHM.

Pora yoki zarar 30 BHMdan 100 BHMgacha bo‘lsa

— ijtimoiy xavfi katta bo‘lmagan jinoyat — 10 BHM;

— uncha og‘ir bo‘lmagan jinoyat — 15 BHM;

— og‘ir jinoyat — 20 BHM;

— o‘ta og‘ir jinoyat — 25 BHM.

100 BHMdan yuqori bo‘lsa

Belgilangan holatlarda mukofot:

— ancha miqdor uchun — pora yoki zarar miqdori yoxud o‘zlashtirilgan mulk qiymatining 15 foizi;

— ko‘p yoki juda ko‘p miqdor uchun — tegishli miqdorning 10 foizi asosida hisoblanadi.

Qidiruvdagi shaxsning joylashgan joyi haqida xabar uchun 5 BHM, bir vaqtning o‘zida ikki yoki undan ortiq qidiruvdagi shaxs haqida xabar uchun 7 BHM mukofot nazarda tutilgan.

Eslatma: korruptsiya haqida har qanday xabar berilganining o‘zi avtomatik ravishda pul mukofoti olish huquqini bermaydi. Mukofot Vazirlar Mahkamasi tasdiqlagan maxsus tartibdagi shartlar va xabar natijasi asosida hal etiladi.

2026-yilgi muhim yangilikka ko‘ra, o‘zi ishlayotgan davlat organida korruptsiyaga oid jinoyat haqida asosli xabar bergan shaxsga nisbatan Korruptsiyaga qarshi kurashish agentligini oldindan xabardor qilmasdan 2 yil davomida intizomiy jazo chorasini qo‘llashga yo‘l qo‘yilmaydi.

Bu xabar bergan shaxsni ish joyida asossiz bosim va ta’qibdan himoya qilishga qaratilgan qo‘shimcha kafolatdir.

Oddiy pora olish uchun:

— 50–100 BHM jarima;

— muayyan huquqdan mahrum etilgan holda 2–5 yil ozodlikni cheklash;

— yoki 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish belgilangan.

Takroran, ko‘p miqdorda, pora so‘rab tovlamachilik yo‘li bilan yoki bir guruh mansabdor shaxslar tomonidan sodir etilsa — 5–10 yil, juda ko‘p miqdorda yoki uyushgan guruh manfaatida sodir etilsa — 10–15 yil ozodlikdan mahrum qilish nazarda tutilgan.

Davlat fuqarolik xizmatchisi jismoniy yoki yuridik shaxsdan o‘z xizmat vakolatini uning manfaatida bajarish yoki bajarmaslik evaziga sovg‘a qabul qilishi mumkin emas.

Qonunchilikda:

— davlat organining tegishli qarori asosida alohida xizmatlari uchun berilgan sovg‘alar;

— musobaqa va tanlovlardagi yutuqlar;

— davlat bayramlari, muhim sanalar va boshqa rasmiy tadbirlardagi ayrim mukofotlar;

— xizmat safari, xalqaro va boshqa rasmiy tadbirlarda maxsus tartibda olinadigan sovg‘alar bo‘yicha alohida qoidalar mavjud.