Ishsizlikdan himoyalanish va bandlikka ko‘maklashish

Ishsizlikdan himoyalanish huquqi

Har kim munosib mehnat qilish, kasb va faoliyat turini erkin tanlash, xavfsiz mehnat sharoitlarida ishlash hamda mehnati uchun kamsitishlarsiz adolatli haq olish huquqiga ega.

Davlat fuqarolarning bandligini ta’minlash, ularni ishsizlikdan himoya qilish, kasbiy tayyorlash va qayta tayyorlash choralarini ko‘radi.

Ishsizlikdan himoyalanish — shaxsga ish qidirish, kasb o‘rganish, ishga joylashish va qonunda belgilangan hollarda ishsizlik nafaqasini olishda davlat tomonidan ko‘mak ko‘rsatilishi.

Kim ishsiz deb e’tirof etiladi?

Quyidagi talablarga javob beradigan mehnatga layoqatli shaxs ishsiz deb e’tirof etilishi mumkin:

16 yoshdan pensiya ta’minoti huquqini olish yoshigacha bo‘lishi;
haq to‘lanadigan ishi yoki mehnat daromadi keltiradigan mashg‘uloti bo‘lmasligi;
ish qidirayotgan va ish taklif etilganda unga kirishishga tayyor bo‘lishi;
kasbga tayyorlash, qayta tayyorlash yoki malaka oshirishga tayyor bo‘lishi;
mahalliy mehnat organida ish qidirayotgan shaxs sifatida ro‘yxatdan o‘tishi.

Ishlab chiqarishdan ajralgan holda ta’lim olayotgan shaxslar, sirtqi ta’limda o‘qiyotganlar bundan mustasno, ishsiz deb e’tirof etilmaydi.

Qanday murojaat qilinadi?

Ishsiz deb e’tirof etish va ishsizlik nafaqasini tayinlash uchun:

mahalliy mehnat organiga bevosita;
Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali murojaat qilish mumkin.

Elektron ariza ko‘rib chiqilgandan keyin shaxsni ishsiz deb e’tirof etish yoki rad qilish to‘g‘risida QR-kodli xabarnoma portal orqali yuboriladi.

Maqbul keladigan ish qanday aniqlanadi?

Maqbul keladigan ish — shaxsning kasbiy tayyorgarligi, yoshi, sog‘lig‘i, mehnat staji va avvalgi ish tajribasi hisobga olingan holda taklif etiladigan ish.

Shaxsdan yashash joyini o‘zgartirishni talab qiladigan, transportda qatnash uchun o‘ta noqulay yoki sog‘liq holatiga to‘g‘ri kelmaydigan ish maqbul ish deb hisoblanmaydi.

Taklif etilgan maqbul ishni uzrli sababsiz ikki marta rad etish ishsiz deb e’tirof qilish rad etilishiga sabab bo‘lishi mumkin.

Ishsiz shaxsga qanday yordam ko‘rsatiladi?

Ishsiz deb e’tirof etilgan shaxs:

bepul maslahat olish;
bo‘sh ish o‘rinlari haqida ma’lumot olish;
kasbga tayyorlash, qayta tayyorlash yoki malaka oshirish;
mehnat organi ko‘magida ishga joylashish;
qonunda belgilangan shartlar asosida ishsizlik nafaqasini olish huquqiga ega.

Ishsizlik nafaqasi faqat belgilangan tartibda ishsiz deb e’tirof etilgan shaxsga tayinlanadi. Nafaqa miqdori va to‘lash muddati shaxsning avvalgi mehnat faoliyati hamda qonundagi mezonlarga qarab belgilanadi.

Majburiy va bolalar mehnati taqiqlanadimi?

Sud qarori bilan tayinlangan jazoni ijro etish yoki qonunda nazarda tutilgan boshqa hollardan tashqari majburiy mehnat taqiqlanadi.

Bolaning sog‘lig‘i, xavfsizligi, axloqi, aqliy va jismoniy rivojlanishiga xavf soladigan yoki ta’lim olishiga to‘sqinlik qiladigan bolalar mehnatining har qanday shakliga yo‘l qo‘yilmaydi.

Qarordan norozi bo‘lsa nima qilish kerak?

Shaxs ishsiz deb e’tirof etishni rad qilish, nafaqani tayinlamaslik, to‘xtatib turish yoki tugatish haqidagi qarorning asoslarini bilish huquqiga ega.

Qarordan:

yuqori turuvchi mehnat organiga;
prokuraturaga;
ma’muriy sudga shikoyat qilish mumkin.

Normativ hujjatlar

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi

«Aholi bandligi to‘g‘risida»gi Qonun

Ishsiz deb e’tirof etish va ishsizlik nafaqasini tayinlash xizmati