Qonun bo‘yicha meros olish

Vasiyatnoma mavjud bo‘lmasa yoki vasiyatnoma butun meros mol-mulkni qamrab olmasa, merosxo‘rlar Fuqarolik kodeksida belgilangan navbat asosida merosga chaqiriladi.

Birinchi navbatdagi merosxo‘rlar — meros qoldiruvchining bolalari, shu jumladan farzandlikka olingan bolalari, eri yoki xotini va ota-onasi. Ular teng ulushlarda meros oladi. Meros qoldiruvchining vafotidan keyin tirik tug‘ilgan bolasi ham birinchi navbatdagi merosxo‘r hisoblanadi.

Ikkinchi navbatdagi merosxo‘rlar — meros qoldiruvchining tug‘ishgan hamda ota yoki ona bir aka-ukalari va opa-singillari, shuningdek ota va ona tarafdan bobosi hamda buvisi.

Uchinchi navbatdagi merosxo‘rlar — meros qoldiruvchining amakisi, tog‘asi, ammasi va xolasi.

To‘rtinchi navbatdagi merosxo‘rlar — meros qoldiruvchining oltinchi darajagacha bo‘lgan boshqa qarindoshlari. Bunda yaqinroq qarindosh uzoqroq qarindoshga nisbatan meros olishda ustun huquqqa ega.

Beshinchi navbatdagi merosxo‘rlar — qonundagi boshqa asos bo‘yicha meros olmayotgan mehnatga qobiliyatsiz boqimlar.

Har bir keyingi navbat avvalgi navbatdagi merosxo‘rlar:

• mavjud bo‘lmasa;
• merosdan chetlashtirilgan bo‘lsa;
• merosni qabul qilmagan bo‘lsa;
• merosdan voz kechgan bo‘lsa merosga chaqiriladi.

Merosga bo‘lgan huquq to‘g‘risidagi guvohnoma, qoida tariqasida, meros ochilgan kundan olti oy o‘tganidan keyin beriladi.

Agar notarius tegishli mol-mulk yoki butun merosga nisbatan guvohnoma so‘rab murojaat qilgan shaxslardan boshqa merosxo‘rlar yo‘qligi haqida ishonchli ma’lumotga ega bo‘lsa, guvohnoma olti oylik muddat tugamasidan oldin ham berilishi mumkin.

Tirik qolgan er yoki xotinning nikoh davomida orttirilgan umumiy mol-mulkdagi o‘z ulushiga bo‘lgan huquqi uning meros huquqidan alohida hisoblanadi.

Meros guvohnomasi uchun davlat boji:

• ko‘chmas mulk yoki avtomototransport vositasining har biri uchun BHMning 50 foizi;
• boshqa mol-mulk turlari uchun BHMning 30 foizi miqdorida undiriladi.

Avtomototransport vositasini boshqa shaxsga o‘tkazish

Avtomototransport vositasini sotish, hadya qilish yoki ayirboshlash shartnomasi notarial tartibda tasdiqlanadi.

Taraflar notariusga pasport, ID-karta yoki boshqa shaxsni tasdiqlovchi hujjat bilan murojaat qiladi.

Quyidagi hujjat va ma’lumotlar zarur bo‘lishi mumkin:

• transport vositasini qayd etish guvohnomasi;
• vakil ishtirok etsa, ishonchnoma;
• transport nikoh davomida olingan bo‘lsa, er yoki xotinning roziligi;
• transport garovda bo‘lsa, garovga oluvchining roziligi;
• imtiyozli davlat bojini qo‘llash uchun qarindoshlikni tasdiqlovchi ma’lumot;
• voyaga etmagan yoki vasiylikdagi shaxsning mulki tasarruf etilsa, vasiylik va homiylik organining ruxsati;
• kredit hisobiga olingan transport bo‘lsa, tegishli shartnoma va bank ma’lumotlari.

Transport vositasiga qo‘yilgan taqiq, xatlov, garov va uning ro‘yxat ma’lumotlari notarius tomonidan tegishli axborot tizimlari orqali tekshiriladi.

Tizim orqali olinishi mumkin bo‘lgan ma’lumotni fuqarodan qog‘oz shaklida takroran talab qilishga yo‘l qo‘yilmaydi, axborot tizimida texnik nosozlik bo‘lgan hollar bundan mustasno.

Oddiy avtomototransport vositasini boshqa shaxsga o‘tkazish shartnomasi uchun davlat boji BHMning 3 baravari miqdorida undiriladi.

Qonunda ko‘rsatilgan yaqin qarindoshlarga transport vositasini o‘tkazishda belgilangan stavkaning 5 foizi, bank krediti hisobiga sotib olishda esa belgilangan stavkaning 10 foizi undiriladi.

Notarial shartnoma uchun davlat boji transport vositasini YHXX organlarida ro‘yxatdan o‘tkazish, davlat raqami belgisi va ro‘yxatdan o‘tkazish guvohnomasi uchun undiriladigan alohida to‘lovlarni o‘z ichiga olmaydi.

Er-xotinning umumiy mol-mulkini bo‘lish

Oila kodeksiga muvofiq, er-xotinning umumiy mol-mulki:

• nikoh davomida;
• nikohdan ajratilgandan keyin;
• er yoki xotindan birining talabi asosida;
• er-xotinning o‘zaro kelishuvi asosida bo‘linishi mumkin.

Er-xotinning xohishiga ko‘ra umumiy mol-mulkni bo‘lish to‘g‘risidagi kelishuv notarial tartibda tasdiqlanishi mumkin.

Nizo mavjud bo‘lsa, umumiy mol-mulkni bo‘lish va er-xotinning undagi ulushlarini belgilash sud tomonidan amalga oshiriladi.

Notarial kelishuvni rasmiylashtirish uchun quyidagilar zarur bo‘lishi mumkin:

• taraflarning pasportlari yoki ID-kartalari;
• mol-mulkka bo‘lgan huquqni tasdiqlovchi hujjatlar;
• ko‘chmas mulkning kadastr ma’lumotlari;
• avtomototransport vositasining qayd etish guvohnomasi;
• garov mavjud bo‘lsa, garovga oluvchining roziligi;
• vakil ishtirok etsa, ishonchnoma.

Nikoh haqidagi ma’lumot, ko‘chmas mulkka bo‘lgan huquq, transport vositasi, taqiq, xatlov va boshqa zarur ma’lumotlar axborot tizimlari orqali tekshiriladi.

Nikohga qadar tegishli bo‘lgan yoki nikoh davomida hadya, meros yoxud boshqa bepul bitim asosida olingan mol-mulk, qoida tariqasida, er yoki xotinning shaxsiy mulki hisoblanadi.

Agar nikoh shartnomasida boshqacha qoida belgilanmagan bo‘lsa, er-xotinning umumiy mol-mulkdagi ulushlari teng hisoblanadi.

Ko‘chmas mulkni qiziga hadya qilish

Uy, kvartira yoki boshqa ko‘chmas mulkni qiziga hadya qilish shartnomasi notarial tartibda tasdiqlanadi.

Bunda quyidagilar zarur bo‘lishi mumkin:

• hadya qiluvchi va hadya oluvchining pasportlari yoki ID-kartalari;
• mulk huquqini tasdiqlovchi hujjat;
• ko‘chmas mulkning kadastr ma’lumotlari;
• mulk umumiy birgalikdagi mulk bo‘lsa, er yoki xotinning roziligi;
• ko‘chmas mulk garovda bo‘lsa, garovga oluvchining roziligi;
• vakil qatnashsa, ishonchnoma;
• imtiyozli davlat bojini qo‘llash uchun qarindoshlikni tasdiqlovchi ma’lumot;
• voyaga etmagan yoki vasiylikdagi shaxsning mulki tasarruf etilsa, vasiylik va homiylik organining ruxsati.

Mulk huquqi, kadastr ma’lumotlari, taqiq, xatlov va boshqa zarur ma’lumotlar notarius tomonidan tegishli elektron tizimlar orqali tekshiriladi.

Ko‘chmas mulk:

• Toshkent yoki Nukus shahrida yoxud viloyat markazida joylashgan bo‘lsa — davlat bojining asosiy stavkasi BHMning 1 baravari;
• boshqa aholi punktida joylashgan bo‘lsa — BHMning 50 foizi.

Mulkni qonunda ko‘rsatilgan yaqin qarindoshga, jumladan o‘z qiziga o‘tkazishda tegishli stavkaning 50 foizi miqdorida davlat boji undiriladi.

Hadya shartnomasi tasdiqlanib, mulk huquqi davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgandan keyin ko‘chmas mulk hadya oluvchining mulkiga aylanadi. Hadya qiluvchi ushbu mulkni avvalgi mulkdor sifatida tasarruf eta olmaydi.

Vasiyatnoma tuzish

Fuqaro o‘ziga tegishli mol-mulkning barchasini yoki muayyan qismini bir yoki bir nechta shaxsga vasiyat qilishi mumkin.

Vasiyatnoma rasmiylashtirish uchun, asosan:

• pasport, ID-karta yoki boshqa shaxsni tasdiqlovchi hujjat;
• merosxo‘rlar to‘g‘risidagi aniq ma’lumotlar zarur bo‘ladi.

Vasiyat qilinayotgan mol-mulkka bo‘lgan huquqni tasdiqlovchi hujjatni taqdim etish vasiyatnoma tuzishning majburiy sharti emas. Biroq mol-mulkni vasiyatnomada aniq tavsiflash uchun tegishli hujjat yoki ma’lumotlarni taqdim etish maqsadga muvofiq.

Vasiyatnoma faqat vasiyat qiluvchining o‘zi tomonidan tuziladi. Vasiyatnomani vakil orqali rasmiylashtirishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Vasiyat qiluvchi:

• qonun bo‘yicha merosxo‘r bo‘lgan yoki bo‘lmagan shaxsni merosxo‘r etib belgilashi;
• bir, bir nechta yoki barcha qonun bo‘yicha merosxo‘rlarni merosdan mahrum qilishi;
• meros ulushlarini belgilashi;
• vasiyatnomani istalgan vaqtda o‘zgartirishi;
• vasiyatnomani istalgan vaqtda bekor qilishi mumkin.

Qonunda belgilangan majburiy ulush olish huquqi vasiyatnoma mazmunidan qat’i nazar qo‘llanilishi mumkin.

Vasiyatnomani tasdiqlaganlik uchun davlat boji BHMning 5 foizi miqdorida undiriladi.

Barcha ko‘rsatilgan notarial harakatlar uchun davlat boji stavkalari «Davlat boji to‘g‘risida»gi Qonunda, huquqiy va texnik tusdagi qo‘shimcha harakatlar uchun maksimal to‘lovlar esa 3235-son nizomda belgilangan.

Notarial tartiblar «Notariat to‘g‘risida»gi Qonun va Notariuslar tomonidan notarial harakatlarni amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi yo‘riqnoma asosida amalga oshiriladi.