Hadya shartnomasini bekor qilish asoslari

Hadyani sud orqali bekor qilish

O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksiga muvofiq hadya oluvchi hadya qiluvchining, uning oila a’zolari yoki yaqin qarindoshlarining hayoti yoxud sog‘lig‘iga qarshi ataylab jinoyat sodir etsa, hadya sud tartibida bekor qilinishi mumkin.

Agar hadya oluvchi hadya qiluvchini qasddan o‘ldirgan bo‘lsa, hadya qiluvchining vorislari hadyani bekor qilish talabi bilan sudga murojaat qilishga haqli.

Muhim! Bunday hollarda shartnoma avtomatik ravishda bekor bo‘lmaydi. Manfaatdor shaxs sudga talab kiritishi va qonunda belgilangan holatlarni isbotlashi kerak.

Hadyaning yo‘q bo‘lib ketish xavfi

Agar hadya qilingan buyum hadya qiluvchi uchun katta nomulkiy qiymatga ega bo‘lsa va hadya oluvchining unga munosabati buyumning butunlay yo‘q bo‘lib ketishi xavfini tug‘dirsa, hadya qiluvchi suddan hadyani bekor qilishni talab qilishi mumkin.

Bunda buyumning oddiy bozor qiymati emas, uning hadya qiluvchi uchun shaxsiy, oilaviy, tarixiy yoki ma’naviy ahamiyati ham hisobga olinishi mumkin.

To‘lovga qobiliyatsizlik oldidan qilingan hadya

Manfaatdor shaxsning talabiga ko‘ra sud yakka tartibdagi tadbirkor, yuridik yoki jismoniy shaxs tomonidan:

to‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risidagi qonunchilik qoidalari buzilgan holda;
to‘lovga qobiliyatsizlik haqida ish qo‘zg‘atilishidan oldingi bir yil ichida;
tadbirkorlik faoliyati bilan bog‘liq mablag‘lar hisobidan qilingan hadyani bekor qilishi mumkin.

Mazkur asos kreditorlarning qonuniy manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan.

Hadya oluvchi oldin vafot etganda

Hadya shartnomasida hadya oluvchi hadya qiluvchidan oldin vafot etsa, hadya qiluvchi hadyani bekor qilish huquqiga ega ekanligi nazarda tutilishi mumkin.

Bu huquq shartnomada bevosita belgilanmagan bo‘lsa, hadya oluvchining vafoti hadyani avtomatik ravishda bekor qilmaydi.

Hadya bekor qilinganda mol-mulkni qaytarish

Hadya bekor qilingan paytda hadya qilingan ashyo asl holatda saqlanib qolgan bo‘lsa, hadya oluvchi uni hadya qiluvchiga qaytarishi shart.

Agar mol-mulk boshqa shaxsga o‘tkazilgan, iste’mol qilingan yoki yo‘q qilingan bo‘lsa, uning qiymatini undirish masalasi nizoning holatlari va fuqarolik qonunchiligi asosida hal qilinadi.

Hadyani bekor qilish va shartnomani haqiqiy emas deb topish

Hadyani bekor qilish shartnomani haqiqiy emas deb topishdan farq qiladi:

hadyani bekor qilishda shartnoma dastlab qonuniy tuzilgan bo‘ladi, ammo keyin qonundagi maxsus asos yuzaga keladi;
haqiqiy emas deb topishda shartnoma tuzilgan paytdayoq qonun talablari buzilgan bo‘ladi.

Muhim! Hadya shartnomasini bajarishdan bosh tortish va hadyani bekor qilish qoidalari og‘zaki tuzilgan oddiy hadya shartnomalariga nisbatan qo‘llanmaydi.

Maqola foydali bo‘ldimi?

Bo‘limlar