Kredit olishda nimalarga e’tibor berish kerak?

Kredit tashkilotlari kredit berish to‘g‘risida qanday qaror qiladilar? - O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining moliyaviy savodxonlik bo‘yicha axborot-ta’lim veb-sayti

Kredit nima?

Kredit — bank yoki boshqa kredit tashkiloti qarz oluvchiga shartnomada belgilangan miqdor va shartlarda pul berishi, qarz oluvchi esa ushbu mablag‘ni qaytarishi va unga foiz to‘lashiga asoslangan munosabat.

Kredit shartnomasi yozma shaklda tuzilishi shart. Yozma shaklga rioya qilinmasa, kredit shartnomasi haqiqiy hisoblanmaydi.

Shartnoma imzolashdan oldin nimani tekshirish kerak?

Faqat reklamadagi yillik foizga qarash etarli emas. Quyidagilarni solishtirish kerak:

kredit summasi;
muddati;
nominal foiz stavkasi;
oylik to‘lov;
jami qaytariladigan summa;
komissiya va yig‘imlar;
uchinchi shaxs xizmatlari;
garov yoki kafillik shartlari;
muddatidan oldin qaytarish tartibi;
kreditning to‘liq qiymati (KTQ).

Kreditning to‘liq qiymati (KTQ) — kredit olish bilan bog‘liq to‘lovlarni hisobga olgan holda aniqlanadigan haqqoniy yillik samarali foiz stavkasi.

Jismoniy shaxs bilan tuziladigan kredit shartnomasida KTQ alohida va ko‘rinadigan shaklda ko‘rsatilishi shart.

Bank kredit shartlarini oldindan berishi shartmi?

Ha. Jismoniy shaxs kredit olish uchun bankka murojaat qilganda unga kreditning asosiy shartlari to‘g‘risidagi axborot varaqasi bepul taqdim etiladi.

Mobil ilova orqali kredit olinganda ham axborot varaqasini ko‘rish va yuklab olish imkoniyati bo‘lishi kerak. Axborot varaqasini olishning o‘zi kredit olish uchun ariza berilganini anglatmaydi.

Bank qarz yukini tekshiradimi?

Ha. Bank yangi kredit bo‘yicha to‘lovlar bilan birga fuqaroning boshqa kredit va mikroqarzlarini ham hisobga oladi.

Amaldagi umumiy qoida bo‘yicha qarz yuki ko‘rsatkichi 50 foizdan oshmasligi kerak, biroq Nizomda ayrim maxsus istisnolar belgilangan.

Qarz yuki — kreditlar bo‘yicha o‘rtacha oylik to‘lovlarning qarz oluvchining o‘rtacha oylik daromadiga nisbati.

Ayrim maxsus davlat kredit dasturlarida alohida mezonlar belgilanishi mumkin.

Garov yoki kafil talab qilinadimi?

Bu kredit turiga bog‘liq. Majburiyat bajarilishi garov, kafillik, kafolat va qonun yoki shartnomada belgilangan boshqa usullar bilan ta’minlanishi mumkin.

Shu sabab kredit olishdan oldin garovning bahosi, uni rasmiylashtirish xarajatlari, kafilning javobgarligi va kredit to‘lanmasa qanday oqibatlar bo‘lishini o‘rganish kerak.

Kreditni muddatidan oldin to‘lash mumkinmi?

Ha. Bank jismoniy shaxs bilan tuziladigan kredit shartnomasida iste’molchining kreditni jarima sanktsiyalarisiz muddatidan oldin so‘ndirish huquqini nazarda tutishi kerak.

Fuqaro bankdan muddatidan oldin qisman yoki to‘liq so‘ndirish uchun aniq qancha summa to‘lashi kerakligi haqida ma’lumot olish huquqiga ega. Bunday ma’lumot belgilangan tartibda oyiga bir marta bepul beriladi.

Agar qisman muddatidan oldin to‘lash natijasida to‘lov miqdori yoki sanasi o‘zgarsa, bank yangi to‘lov jadvalini rasmiylashtirib berishi kerak.

Kredit to‘liq yopilgandan keyin nima qilish kerak?

Qarz to‘liq to‘langanidan keyin bank tegishli garovni taqiqdan chiqarish va garov reestridagi bank huquqi haqidagi yozuvni o‘chirish choralarini 3 ish kunidan kechiktirmay ko‘rishi kerak.

Shuningdek, fuqaro kredit bo‘yicha majburiyatlar to‘liq bajarilgani haqida bankdan ma’lumotnoma talab qilishi mumkin.

Eslatma: kreditni tanlashda eng past nominal foizga emas, KTQ, jami to‘lov, komissiyalar va oylik qarz yukiga birgalikda qarash muhim.