Turar joyni mulk qilib olish asoslari

Fuqarolar va yuridik shaxslar turar joyni qonunchilikda belgilangan quyidagi yo‘llar orqali xususiy mulk qilib olishlari mumkin:

• yakka tartibda uy-joy qurish;
• yakka tartibda quruvchilar shirkatlari orqali uy-joy qurish;
• uy-joy obligatsiyalarini olish;
• uy-joy qurish yoki uy-joy kooperativida ishtirok etish;
• uy yoki kvartirani oldi-sotdi, hadya yoki ayirboshlash shartnomasi asosida olish;
• umrbod ta’minlash sharti bilan turar joyni boshqa shaxsga berish;
• meros olish;
• davlat uy-joy fondidagi turar joyni xususiylashtirish;
• sud qarori yoki qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa qonuniy asoslar orqali olish.

Yakka tartibda uy-joy qurish

Yakka tartibda qurilgan uyga mulk huquqi vujudga kelishi uchun:

• er uchastkasiga bo‘lgan huquq qonuniy asosda rasmiylashtirilgan;
• qurilish shaharsozlik hujjatlari va belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilgan;
• qurilishi tugallangan ob’ekt belgilangan tartibda foydalanishga qabul qilingan;
• uyga bo‘lgan huquq davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan bo‘lishi kerak.

Er uchastkasiga huquq mavjudligi o‘z-o‘zidan unda ruxsatsiz qurilgan uyga mulk huquqini bermaydi.

O‘zboshimchalik bilan qurilgan imoratni sotish, hadya qilish yoki meros tarkibiga kiritish uchun avvalo unga bo‘lgan huquq qonunda belgilangan tartibda e’tirof etilishi va davlat ro‘yxatidan o‘tkazilishi lozim.

Oldi-sotdi, hadya va ayirboshlash

Uy-joyni oldi-sotdi, hadya yoki ayirboshlash orqali olish tegishli shartnoma asosida amalga oshiriladi.

Ko‘chmas mulkka oid bunday shartnomalar qonunchilikda belgilangan tartibda notarial tasdiqlanadi. Notarius taraflarning shaxsi va muomala layoqatini, mulkka bo‘lgan huquqni, taqiq va xatlovlar mavjudligini hamda bitim uchun zarur roziliklarni tekshiradi.

Umumiy mulkdagi uy-joy yoki uning ulushi tasarruf etilganda boshqa mulkdorlarning huquqlari, er-xotinning umumiy mulki bo‘lganda esa turmush o‘rtog‘ining roziligiga oid talablar hisobga olinadi.

Umrbod ta’minlash sharti bilan berish

Mehnatga layoqatsiz shaxs uyi, uyining bir qismi yoki kvartirasini boshqa shaxsga umrbod moddiy ta’minlash sharti bilan mulk qilib berishi mumkin.

Shartnoma yozma shaklda tuzilib, notarial tasdiqlanishi kerak. Unda beriladigan ta’minot turlari, ularning bir oylik pul qiymati va turar joyning qiymati ko‘rsatiladi.

Shartnoma amal qilgan davrda uy-joyni olgan shaxs uni sotish, hadya qilish, garovga qo‘yish yoki boshqa tarzda og‘irlashtirishga haqli emas.

Meros orqali mulk huquqini olish

Turar joy vasiyatnoma yoki qonun bo‘yicha meros qilib olinishi mumkin. Merosxo‘r meros ochilgan joydagi notariusga murojaat qilib, merosga bo‘lgan huquq to‘g‘risida guvohnoma oladi.

Bir nechta merosxo‘r bo‘lsa, uy-joy ularning umumiy ulushli mulkiga o‘tishi yoki o‘zaro kelishuv asosida taqsimlanishi mumkin. Nizo kelib chiqsa, masala sud tomonidan hal etiladi.

Xususiylashtirish va kooperativda ishtirok etish

Davlat uy-joy fondidagi xususiylashtirilishi mumkin bo‘lgan turar joyni unda yashovchi shaxslar belgilangan tartibda xususiy mulk qilib olishlari mumkin.

Fuqaroga davlat uy-joy fondini xususiylashtirish huquqi, qoida tariqasida, faqat bir marta beriladi.

Uy-joy qurish yoki uy-joy kooperativida turar joyga bo‘lgan huquq pay badali va kooperativ hujjatlariga asosan vujudga keladi. Uy-joy obligatsiyalari va bank krediti hisobiga olingan uy-joyga mulk huquqi tegishli to‘lovlar va kredit to‘liq qoplangandan keyin rasmiylashtiriladi.

Mulk huquqini davlat ro‘yxatidan o‘tkazish

Turar joy qanday qonuniy usulda olinganidan qat’i nazar, unga bo‘lgan mulk huquqi va bu huquqning boshqa shaxsga o‘tishi davlat ro‘yxatidan o‘tkazilishi shart.

Ro‘yxatdan o‘tkazish uchun huquqni belgilovchi hujjat asos bo‘ladi. Bunday hujjatlarga, vaziyatga qarab:

• notarial tasdiqlangan shartnoma;
• merosga bo‘lgan huquq to‘g‘risidagi guvohnoma;
• xususiylashtirish hujjati;
• qurilish va foydalanishga qabul qilish hujjatlari;
• kooperativ ma’lumotnomasi;
• qonuniy kuchga kirgan sud qarori kirishi mumkin.

Davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan huquqlar davlat reestridan ko‘chirma bilan tasdiqlanadi.

Ko‘chmas mulkni olish haqidagi shartnoma yoki boshqa hujjat mavjudligi etarli emas: turar joyga bo‘lgan huquq davlat reestrida rasmiylashtirilishi lozim.