Ishonchnoma tushunchasi

Ishonchnoma — bir shaxsning ishonch bildiruvchi sifatida boshqa shaxsga — vakilga uchinchi shaxslar oldida uning nomidan harakat qilish uchun beradigan yozma vakolatidir.

Ishonchnoma bir yoki bir nechta shaxs nomidan bir yoki bir nechta vakilga berilishi mumkin.

Notarial tasdiqlash talab qilinadigan holatlar

Quyidagi ishonchnomalar notarial tasdiqlanishi kerak:

• notarial shaklda tuzilishi talab qilinadigan bitimni amalga oshirish uchun berilgan ishonchnoma;
• ko‘chmas mulkni tasarruf etishga oid ishonchnoma;
• avtomototransport vositasini tasarruf etishga oid ishonchnoma;
• vakolatni boshqa shaxsga ishonib topshirish tartibida beriladigan ishonchnoma;
• qonunchilikda to‘g‘ridan-to‘g‘ri nazarda tutilgan boshqa ishonchnomalar.

Ayrim ishonchnomalar qonunchilikda belgilangan mansabdor shaxslar tomonidan tasdiqlanganda notarial ishonchnomaga tenglashtiriladi.

Ishonchnoma berish tartibi

Ishonchnoma beruvchi notariusga shaxsan murojaat qiladi. Uning shaxsi va muomala layoqati pasport, ID-karta yoki boshqa amal qiluvchi hujjat asosida tekshiriladi.

Ishonchnoma olayotgan vakilning notarius huzurida shaxsan ishtirok etishi, odatda, talab qilinmaydi. Biroq uning familiyasi, ismi, otasining ismi, JShShIRi va boshqa identifikatsiya ma’lumotlari to‘g‘ri ko‘rsatilishi shart.

Yuridik shaxs nomidan ishonchnoma berilganda rahbar yoki boshqa vakilning vakolati hamda yuridik shaxsning tegishli qarori tekshiriladi.

Ishonchnomadagi vakolatlar

Ishonchnomada:

• vakil amalga oshirishi mumkin bo‘lgan harakatlar;
• mol-mulk yoki bitim haqidagi ma’lumotlar;
• ishonchnomaning amal qilish muddati;
• vakolatlarni boshqa shaxsga berish huquqi;
• zarur cheklovlar aniq ko‘rsatilishi lozim.

Muhim: ishonchnomada ko‘rsatilmagan vakolatni vakil amalga oshira olmaydi. Umumiy ifodalar mulkni sotish, hadya qilish yoki garovga qo‘yish huquqini avtomatik ravishda bermaydi.

Ishonchnomaning muddati

Fuqarolik kodeksiga ko‘ra:

• ishonchnoma ko‘pi bilan uch yilga beriladi;
• muddat ko‘rsatilmasa, u berilgan kundan boshlab bir yil amal qiladi;
• berilgan sana ko‘rsatilmagan ishonchnoma haqiqiy emas.

O‘zbekistondan tashqarida harakatlarni amalga oshirish uchun notarius tasdiqlagan va muddati ko‘rsatilmagan ishonchnoma uni bergan shaxs bekor qilguniga qadar amal qilishi mumkin.

Vakolatni boshqa shaxsga berish

Vakil harakatlarni shaxsan amalga oshirishi shart. Vakolatni boshqa shaxsga berishga:

• asosiy ishonchnomada bunday huquq ko‘rsatilgan bo‘lsa;
• ishonch bildiruvchining manfaatlarini himoya qilish uchun vaziyat shuni taqozo etsa yo‘l qo‘yiladi.

Qayta ishonib topshirish ishonchnomasi asosiy ishonchnomadan keng vakolat berishi yoki undan uzoq muddat amal qilishi mumkin emas.

Elektron xizmatlar

Notarius qabuliga yozilish va ayrim ishonchnomalarni elektron tartibda rasmiylashtirish uchun E-notarius portali yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalidan foydalanish mumkin.

Elektron shaklda rasmiylashtirish imkoniyati ishonchnomaning turi va tegishli xizmatning axborot tizimida mavjudligiga bog‘liq.

Ishonchnomani bekor qilish

Ishonchnoma bergan shaxs uni istalgan vaqtda bekor qilishga, vakil esa vakolatlardan voz kechishga haqli. Ishonchnoma bekor qilinganda ishonch bildiruvchi vakilni va vakil harakat qilishi lozim bo‘lgan uchinchi shaxslarni xabardor qilishi kerak.

Ishonchnoma, shuningdek:

• amal qilish muddati tugaganda;
• ishonch bildiruvchi yoki vakil vafot etganda;
• yuridik shaxs tugatilganda;
• qonunchilikda belgilangan boshqa hollarda bekor bo‘ladi.

To‘lovlar

Davlat boji ishonchnomaning turi va kimga berilayotganiga qarab hisoblanadi. Masalan:

• boshqa turdagi ishonchnomalar uchun — BHMning 10 foizi;
• ko‘chmas mulkni tasarruf etish ishonchnomasi yaqin qarindoshga berilsa — BHMning 25 foizi, boshqa shaxsga — BHMning 50 foizi;
• avtomototransport vositasiga oid ishonchnoma uchun qonunda alohida stavkalar belgilangan.

Stavkalar «Davlat boji to‘g‘risida»gi Qonunda, rasmiylashtirish tartibi esa Vazirlar Mahkamasining 726-son qarorida belgilangan.