Ish yuritishni tugatish asoslari

Sud quyidagi hollarda ish yuritishni tugatadi:

• ish ma’muriy sudga, fuqarolik ishlari bo‘yicha sudga yoki iqtisodiy sudga taalluqli bo‘lmasa;
• ayni bir shaxslar o‘rtasidagi, ayni bir predmet va ayni bir asoslar bo‘yicha nizo yuzasidan sudning qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori mavjud bo‘lsa;
• arizachi bo‘lgan yuridik shaxs tugatilgan bo‘lsa;
• ishda taraf hisoblangan fuqaro vafot etsa va nizoli huquqiy munosabat huquqiy vorislikka yo‘l qo‘ymasa;
• arizachi bildirilgan talabdan voz kechsa va sud uning voz kechishini qabul qilsa;
• davlat ro‘yxatidan o‘tkazishni rad etish yoki ro‘yxatdan o‘tkazishdan bo‘yin tovlash haqidagi arizani ko‘rish jarayonida huquq to‘g‘risida nizo kelib chiqsa;
• to‘plangan materiallar yo‘qolgan sud ishini yoki ijro ishini yuritishni tiklash uchun etarli bo‘lmasa;
• taraflar kelishuv bitimini tuzsa va u sud tomonidan tasdiqlansa.

Ishning sudlarga taalluqli emasligi

Ish ma’muriy sudga ham, fuqarolik ishlari bo‘yicha sudga ham, iqtisodiy sudga ham taalluqli bo‘lmasa, ma’muriy sud ish yuritishni tugatadi.

Ushbu asos ishning boshqa sudga tegishli ekanligi bilan bir xil emas. Agar nizo boshqa sudning vakolatiga kirsa, ishni tegishli sudga o‘tkazish yoki murojaat qilish tartibi protsessual qonunchilikka muvofiq hal qilinadi.

Muhim: Amaldagi normada faqat «ish ma’muriy sudga taalluqli bo‘lmasa» degan qoida emas, balki ishning ma’muriy, fuqarolik va iqtisodiy sudlarning barchasiga taalluqli emasligi nazarda tutilgan.

Qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori mavjudligi

Agar ayni bir shaxslar o‘rtasida, ayni bir predmet va ayni bir asoslar bo‘yicha nizoga doir sudning qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori mavjud bo‘lsa, xuddi shu nizoni qaytadan ko‘rishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Ushbu asosni qo‘llash uchun quyidagi uchta holat bir vaqtda mos kelishi kerak:

• nizo ishtirokchilari bir xil bo‘lishi;
• talabning predmeti bir xil bo‘lishi;
• talabning asoslari bir xil bo‘lishi.

Taraflardan biri, talab predmeti yoki murojaat asosi o‘zgargan bo‘lsa, yangi murojaatning aynan bir xil nizo ekanligi har bir holatda alohida baholanadi.

Yuridik shaxs tugatilishi yoki fuqaro vafot etishi

Arizachi bo‘lgan yuridik shaxs tugatilgan bo‘lsa, ish yuritishni davom ettirish uchun huquqiy asos qolmaydi.

Ishda taraf hisoblangan fuqaro vafot etganda nizoli munosabat huquqiy vorislikka yo‘l qo‘ysa, ish yuritish tugatilmaydi. Bunday holda huquqiy voris aniqlanguniga qadar ish yuritish to‘xtatib turilishi mumkin.

Agar nizoli huquq va majburiyatlar shaxs bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, boshqa shaxsga o‘tishi mumkin bo‘lmasa, sud ish yuritishni tugatadi.

Talabdan voz kechish

Arizachi ishni ko‘rish davomida o‘z talabidan to‘liq yoki qisman voz kechishga haqli. Biroq arizachining voz kechishi ishni avtomatik ravishda tugatmaydi. Sud uning qonunchilikka muvofiqligini tekshiradi.

Agar talabdan voz kechish qonunchilikka zid bo‘lsa yoki boshqa shaxslarning huquqlari va qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini buzsa, sud uni qabul qilmasligi mumkin.

Sud talabdan voz kechishni qabul qilgandagina ish yuritish tegishli qismida tugatiladi.

Kelishuv bitimi tuzilishi

Taraflar nizoni o‘zaro kelishuv asosida hal qilib, sudga kelishuv bitimini taqdim etishi mumkin.

Sud kelishuv bitimining mazmunini tekshiradi. Bitim qonunchilikka zid bo‘lmasa va boshqa shaxslarning huquqlari hamda qonuniy manfaatlarini buzmasa, sud uni tasdiqlaydi va ish yuritishni tugatadi.

Muhim: Taraflar kelishuvga erishganining o‘zi etarli emas. Ish yuritish faqat kelishuv bitimi sud tomonidan tasdiqlanganidan keyin tugatiladi.

Davlat ro‘yxatidan o‘tkazishga oid ishda huquq to‘g‘risida nizo

Ma’muriy sud davlat ro‘yxatidan o‘tkazishni rad etish yoki ro‘yxatdan o‘tkazishdan bo‘yin tovlash ustidan berilgan shikoyatni ko‘rayotganda taraflar o‘rtasida mulk, meros, ulush yoki boshqa sub’ektiv huquqning kimga tegishliligi haqida nizo mavjudligini aniqlashi mumkin.

Bunday holatda masala oddiy ma’muriy organ harakatining qonuniyligini tekshirish doirasidan chiqib ketadi. Shu sababli ma’muriy sud ish yuritishni tugatadi. Manfaatdor shaxs huquq to‘g‘risidagi nizoni tegishli sudda belgilangan tartibda hal qilishi mumkin.

Sud ajrimi va sud xarajatlari

Ish yuritishni tugatish to‘g‘risida sud ajrim chiqaradi. Ajrimda:

• ish yuritishni tugatishning aniq asosi;
• sud xarajatlarini taraflar o‘rtasida taqsimlash;
• qonunda nazarda tutilgan hollarda davlat bojini byudjetdan qaytarish masalalari hal qilinadi.

Ajrimning ko‘chirma nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuboriladi. Ish yuritishni tugatish haqidagi ajrim ustidan belgilangan tartibda shikoyat qilinishi yoki protest keltirilishi mumkin.

Davlat bojini qaytarish har bir holatda avtomatik amalga oshirilmaydi. Bu masala ish yuritishni tugatish asosi va qonunchilikda belgilangan shartlarga muvofiq hal qilinadi.

Ish yuritishni tugatishning oqibatlari

Ish yuritish tugatilgandan keyin ayni bir shaxslar o‘rtasidagi, ayni bir predmet va ayni bir asoslar bo‘yicha nizo yuzasidan sudga takroran murojaat qilishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Bu ish yuritishni tugatishning arizani ko‘rmasdan qoldirishdan asosiy farqidir. Ariza ko‘rmasdan qoldirilganda, unga sabab bo‘lgan holatlar bartaraf etilgach, sudga qayta murojaat qilish mumkin. Ish yuritish tugatilganda esa aynan bir xil nizoni qayta qo‘zg‘atish mumkin emas.

Muhim: Talabdan voz kechish yoki kelishuv bitimini tuzishdan oldin uning oqibatlarini hisobga olish kerak. Sud ish yuritishni tugatganidan keyin xuddi shu talabni xuddi shu asoslar bo‘yicha qayta berish mumkin bo‘lmaydi.

Tartib O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy sud ishlarini yuritish to‘g‘risidagi kodeksi va davlat bojiga oid qismi «Davlat boji to‘g‘risida»gi Qonun bilan belgilangan.