huquqlari umumjahon deklaratsiyasi

Deklaratsiyaning ahamiyati

Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi BMT Bosh Assambleyasi tomonidan 1948-yil 10 dekabrda qabul qilingan. U insonning millati, jinsi, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi yoki boshqa holatidan qat’i nazar ega bo‘ladigan asosiy huquq va erkinliklarni belgilaydi.

Deklaratsiya 30 ta moddadan iborat. U xalqaro shartnoma emas, biroq inson huquqlari sohasidagi umumjahon standartini belgilab bergan asosiy xalqaro hujjat hisoblanadi. Uning qoidalari keyinchalik qabul qilingan ko‘plab xalqaro konventsiyalar, milliy konstitutsiyalar va qonunlar uchun asos bo‘lgan.

Muhim: inson huquqlari insonga tug‘ilganidan boshlab tegishli bo‘ladi. Ular davlat tomonidan “berilmaydi”, balki davlat tomonidan tan olinishi, hurmat qilinishi va himoya qilinishi lozim.

Asosiy huquq va erkinliklar

Deklaratsiyaga muvofiq, barcha insonlar erkin, qadr-qimmat va huquqlarda teng bo‘lib tug‘iladi. Har bir shaxs:

yashash, erkinlik va shaxsiy daxlsizlik huquqiga;
qiynoq, shafqatsiz yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomaladan himoyalanish huquqiga;
qonun oldida tenglik va kamsitishsiz huquqiy himoya olish huquqiga;
odil va xolis sud muhokamasi huquqiga;
shaxsiy va oilaviy hayot daxlsizligi huquqiga;
erkin harakatlanish va yashash joyini tanlash huquqiga;
fikrlash, vijdon, din, so‘z va axborot erkinligiga;
tinch yig‘ilishlar va uyushmalar tuzish huquqiga;
davlat boshqaruvida bevosita yoki erkin saylangan vakillar orqali ishtirok etish huquqiga;
mehnat qilish, kasb tanlash, adolatli mehnat sharoitlari va teng mehnat uchun teng haq olish huquqiga;
ta’lim, ijtimoiy ta’minot va munosib turmush darajasi huquqiga ega.

Huquqlardan foydalanish boshqa shaxslarning huquq va erkinliklarini buzmasligi kerak. Huquqlarni cheklash faqat qonun asosida va demokratik jamiyatda zarur bo‘lgan doirada amalga oshirilishi mumkin.

O‘zbekistonda inson huquqlarining kafolatlari

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi inson huquq va erkinliklarini bevosita amal qiladigan oliy qadriyat sifatida e’tirof etadi. Davlat organlari tomonidan shaxsga nisbatan qo‘llaniladigan huquqiy ta’sir choralari mutanosib bo‘lishi va qonunda belgilangan maqsadlarga erishish uchun etarli darajadan oshmasligi lozim.

Har kim o‘z huquqlarini qonunda taqiqlanmagan barcha usullar bilan himoya qilish, davlat organlarining g‘ayriqonuniy qarorlari va harakatlari ustidan sudga shikoyat qilish huquqiga ega.

Deklaratsiyaning o‘zi alohida sud da’vosining yagona huquqiy asosi bo‘lmasligi mumkin. Amaliy masalada Konstitutsiya, tegishli qonun va O‘zbekiston ishtirok etgan xalqaro shartnoma normalari ham qo‘llaniladi.

Maqola foydali bo‘ldimi?

Bo‘limlar