Fuqarolarning shaxsiy huquq va erkinliklari

Shaxsiy huquqlar kimlarga tegishli?

Shaxsiy huquq va erkinliklarning aksariyati faqat fuqarolarga emas, har bir insonga tegishli.

Inson huquq va erkinliklari har kimga tug‘ilganidan boshlab tegishli bo‘lib, davlat tomonidan e’tirof etiladi va kafolatlanadi.

Yashash huquqi

Yashash huquqi — har bir insonning ajralmas huquqi.

Inson hayotiga suiqasd qilish eng og‘ir jinoyat hisoblanadi. O‘zbekistonda o‘lim jazosi taqiqlangan.

Sha’n va qadr-qimmat daxlsizligi

Insonning sha’ni va qadr-qimmati daxlsizdir. Hech narsa ularni kamsitish uchun asos bo‘lishi mumkin emas.

Hech kim:

qiynoqqa solinishi;
zo‘ravonlikka duchor etilishi;
shafqatsiz yoki g‘ayriinsoniy muomalaga uchrashi;
qadr-qimmatini kamsituvchi jazoga duchor qilinishi mumkin emas.

Shaxsning roziligisiz unda tibbiy yoki ilmiy tajriba o‘tkazish taqiqlanadi.

Erkinlik va shaxsiy daxlsizlik huquqi

Shaxsiy daxlsizlik — insonni qonunsiz ushlash, qamoqqa olish yoki uning erkinligini boshqa tarzda cheklashga yo‘l qo‘yilmasligi.

Shaxsni ushlash va qamoqqa olishga faqat qonunda belgilangan asoslar va tartibda yo‘l qo‘yiladi.

Shaxs ushlangan paytda unga:

ushlash sabablari;
huquqlari;
o‘ziga qo‘yilayotgan ayblovning mohiyati tushuntirilishi kerak.

Aybsizlik prezumptsiyasi

Aybsizlik prezumptsiyasi — shaxsning aybi sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi bilan isbotlanmaguncha u aybsiz hisoblanishi.

Ayblanuvchi o‘z aybsizligini isbotlashi shart emas. Bartaraf etib bo‘lmaydigan barcha shubhalar shaxs foydasiga hal qilinishi kerak.

Hech kim o‘ziga va yaqin qarindoshlariga qarshi guvohlik berishga majbur emas.

Malakali yuridik yordam olish huquqi

Har kim malakali yuridik yordam olish huquqiga ega.

Qonunda nazarda tutilgan hollarda yuridik yordam davlat hisobidan ko‘rsatiladi. Ushlangan shaxs harakatlanish erkinligi amalda cheklangan paytdan boshlab advokat yordamidan foydalanishi mumkin.

Shaxsiy hayot daxlsizligi

Har kim:

shaxsiy va oilaviy sirga;
o‘z sha’ni va qadr-qimmatini himoya qilishga;
yozishmalar, telefon so‘zlashuvlari va elektron xabarlar sir saqlanishiga;
shaxsiga doir ma’lumotlar himoya qilinishiga haqli.

Bu huquqlar faqat qonunda belgilangan hollarda va tartibda cheklanishi mumkin.

Uy-joy daxlsizligi

Uy-joy daxlsizligi — hech kimning unda yashovchi shaxslarning xohishiga qarshi uy-joyga qonunsiz kirishi mumkin emasligi.

Uy-joyda tintuv o‘tkazishga faqat qonunga muvofiq va sud qarori asosida yo‘l qo‘yiladi.

Erkin harakatlanish huquqi

Har kim O‘zbekiston hududida:

erkin harakatlanish;
turar va yashash joyini tanlash;
mamlakatdan tashqariga chiqish huquqiga ega.

O‘zbekiston fuqarosi mamlakatga to‘sqinliksiz qaytish huquqiga ega.

Fikr, so‘z va axborot erkinligi

Har kim:

fikrlash;
so‘zlash;
e’tiqod qilish;
axborot izlash, olish va tarqatish huquqiga ega.

Axborotdan foydalanish huquqi faqat qonunga muvofiq va konstitutsiyaviy maqsadlarni himoya qilish uchun zarur doirada cheklanishi mumkin.

Davlat Internetdan foydalanish uchun shart-sharoitlar yaratadi.

Vijdon erkinligi

Har kim xohlagan dinga e’tiqod qilish yoki hech qaysi dinga e’tiqod qilmaslik huquqiga ega.

Diniy qarashlarni majburan singdirishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Normativ hujjatlar

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi