Huquqiy maslahat - bepul,tezkor, hammaga!
Mualliflik huquqi
- 19402 marta o'qildi
Mualliflik huquqi qachon yuzaga keladi?
Fan, adabiyot yoki san’at asariga mualliflik huquqi uni yaratish faktining o‘zi bilan yuzaga keladi. Mualliflik huquqi paydo bo‘lishi va uni amalga oshirish uchun asarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish yoki boshqa rasmiyatchilikni bajarish talab qilinmaydi.
Asarning asl nusxasi yoki nusxasida muallif sifatida ko‘rsatilgan shaxs, boshqa holat isbotlanmaguncha, uning muallifi deb hisoblanadi.
Qanday asarlar mualliflik huquqi bilan himoya qilinadi?
Mualliflik huquqi ijodiy faoliyat natijasi bo‘lgan fan, adabiyot va san’at asarlariga ularning maqsadi, qadr-qimmati va ifodalanish usulidan qat’i nazar tatbiq etiladi.
Huquq ham oshkor qilingan, ham hali oshkor qilinmagan, muayyan ob’ektiv shaklda mavjud asarlarga nisbatan amal qiladi. Masalan:
- adabiy, ilmiy, o‘quv va publitsistik asarlar;
- dramatik va stsenariy asarlar;
- musiqa asarlari;
- audiovizual asarlar;
- rangtasvir, grafika, haykaltaroshlik va dizayn asarlari;
- arxitektura va shaharsozlik asarlari;
- fotografiya asarlari mualliflik huquqi ob’ektlari bo‘lishi mumkin.
G‘oya yoki usulning o‘zi himoya qilinadimi?
Mualliflik huquqi g‘oya, printsip, uslub, jarayon, tizim, usul yoki kontseptsiyaning o‘ziga emas, balki ularning muayyan ijodiy ifoda shakliga nisbatan tatbiq etiladi.
Masalan, kitob uchun umumiy g‘oyaning o‘zi mualliflik huquqi bilan monopollashtirilmaydi, ammo shu g‘oya asosida yozilgan aniq matn asar sifatida muhofaza qilinishi mumkin.
Nimalar mualliflik huquqi ob’ekti hisoblanmaydi?
Quyidagilar mualliflik huquqi ob’ektlari hisoblanmaydi:
- qonunlar, qarorlar va boshqa rasmiy hujjatlar, shuningdek ularning rasmiy tarjimalari;
- davlat va boshqa rasmiy ramzlar hamda belgilar;
- xalq ijodiyoti asarlari;
- oddiy matbuot axboroti xususiyatidagi kundalik yangiliklar va joriy voqealar haqidagi xabarlar;
- insonning bevosita individual asar yaratishga qaratilgan ijodiy faoliyatisiz texnika vositalari orqali olingan natijalar.
Biroq rasmiy hujjat, ramz yoki belgining loyihasiga bo‘lgan mualliflik huquqi uni yaratgan shaxsga tegishli bo‘lishi mumkin.
Eslatma: asarni ro‘yxatdan o‘tkazmaganlik mualliflik huquqi mavjud emas degani emas. Nizo kelib chiqsa, asarni kim va qachon yaratganini tasdiqlovchi dalillarni saqlash amaliy ahamiyatga ega.
Normativ hujjatlar
- O‘zbekiston Respublikasining Qonuni, 20.07.2006-yildagi O‘RQ-42-son
- O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi
/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B0%20(3)/ijtimoiy.png)
/2222.png)
/11.png)
/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B0%20(3)/13.png)
/gender.png)
/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B0%20(3)/19.png)
/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B0%20(3)/2.png)
/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B0%20(3)/9.png)
/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B0%20(3)/12.png)
/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B0%20(3)/vatandoshlar%2010.png)
/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B0%20(3)/Informatization%202.png)
/4.png)
/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B0%20(3)/saldatkui.png)
/vote%202%20%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%8F.png)
/6.png)
/3.png)
/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B0%20(3)/8.png)
/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B0%20(3)/transport.png){kind=spacer}
/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B0%20(3)/Green_Right_Arrow_Transparent_PNG_Clip_Art_Image.png){kind=spacer}
/Tamojni.png)
/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B0%20(3)/17.png)
/construction.png)
/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B0%20(3)/7.png)
/%D0%91%D0%B5%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9-1.png)
/YXk.png)
/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B0%20(3)/14.png)
/travl%203.png)
/tree.png)
/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B0%20(3)/Sport_madad.png)
/Informatization.png)
/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B0%20(3)/5.png)
