PSEA nima?

PSEA (Protection from Sexual Exploitation and Abuse) — yordam oluvchi yoki boshqa zaif holatdagi shaxslarni tashkilot xodimlari, vakillari, hamkorlari yoki xizmat ko‘rsatuvchilari tomonidan jinsiy ekspluatatsiya va zo‘ravonlikdan himoya qilishga qaratilgan choralar tizimi.

PSEA, avvalo, yordam ko‘rsatuvchi shaxs bilan yordam oluvchi o‘rtasidagi lavozim, ishonch yoki imkoniyatlar teng emasligidan foydalanib, shahvoniy maqsadda bosim o‘tkazish yoki manfaat talab qilishning oldini olishga qaratilgan. BMT tizimida bunday holatlarga nisbatan murosasiz munosabat qo‘llaniladi.

Jinsiy ekspluatatsiya deganda nima tushuniladi?

Jinsiy ekspluatatsiyaga, masalan:

• yordam, xizmat yoki imtiyoz berish evaziga shahvoniy xususiyatdagi harakatni talab qilish;
• shaxsning moddiy yoki boshqa jihatdan qaramligidan shahvoniy maqsadda foydalanish;
• yordamni to‘xtatish bilan tahdid qilib shahvoniy munosabatga majburlash;
• lavozim, vakolat yoki ishonchdan shahvoniy manfaat olish uchun foydalanish kabi harakatlar kirishi mumkin. PSEA nuqtai nazaridan yordam oluvchining zaif holatidan foydalanishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Jinsiy zo‘ravonlik nima?

O‘zbekiston qonunchiligida:

Jinsiy zo‘ravonlik — xotin-qizlarga nisbatan ularning roziligisiz shahvoniy xususiyatdagi harakatlar orqali jinsiy daxlsizlik va jinsiy erkinlikka tajovuz qilish bilan bog‘liq zo‘ravonlik shakli.

Qonun jinsiy zo‘ravonlikdan jabrlangan xotin-qizlarga vakolatli organlarga, tashkilotlarga yoki sudga murojaat qilish huquqini beradi.

Bolalarga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik va jinsiy ekspluatatsiyaning har qanday shakli taqiqlanadi. Boladan jinsiy maqsadlarda foydalanish bolani ekspluatatsiya qilish deb e’tirof etiladi.

Yordam evaziga to‘lov yoki xizmat talab qilinishi mumkinmi?

Yo‘q. UNICEF va uning hamkorlari tomonidan bepul taqdim etiladigan yordam evaziga:

• pul;
• pora;
• shaxsiy xizmat;
• shahvoniy xarakterdagi xizmat;
• boshqa imtiyoz yoki manfaat talab qilinishi mumkin emas.

UNICEFning Advice.uz’da joylashtirilgan PSEA posterida ham yordam beg‘araz ekani va yordam evaziga xizmat, pora yoki boshqa manfaat talab qilishga yo‘l qo‘yilmasligi ta’kidlangan.

Shunday holatga duch kelganda qaerga murojaat qilish mumkin?

Agar vaziyatda bevosita xavf yoki zo‘ravonlik mavjud bo‘lsa:

• ichki ishlar organlarining 102 raqamiga;
• 112 yagona dispetcherlik xizmatiga;
• tazyiq va zo‘ravonlik bo‘yicha 1146 ishonch telefoniga;
• hududdagi «Inson» ijtimoiy xizmatlar markaziga yoki ijtimoiy xodimga murojaat qilish mumkin.

Agar holat «Madad» NNT xodimi yoki vakili bilan bog‘liq bo‘lsa, tashkilotga (71) 256-52-53 telefon raqami yoki Info@officemadadnnt.uz rasmiy elektron pochtasi orqali ham xabar berish mumkin. Advice.uz’ning hozirgi «Aloqalar» sahifasida shu rekvizitlar ko‘rsatilgan.

Himoya orderi olish mumkinmi?

Xotin-qizga nisbatan tazyiq yoki zo‘ravonlik fakti yoxud uni sodir etish xavfi aniqlansa, ichki ishlar organining mas’ul xodimi 24 soat ichida 30 kungacha himoya orderi berishi mumkin.

Agar xavf bartaraf etilmagan bo‘lsa, jabrlanuvchining arizasiga ko‘ra order muddati jinoyat ishlari bo‘yicha sud tomonidan 1 yilgacha uzaytirilishi mumkin.

Bolalar uchun ham zo‘ravonlik fakti yoki xavf darajasi baholanib, himoya orderi 24 soat ichida 30 kungacha berilishi mumkin.

Qanday yordam olish mumkin?

Tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlangan xotin-qizlar va ularning voyaga etmagan farzandlariga:

• psixologik;
• huquqiy;
• ijtimoiy;
• tibbiy;
• vaqtincha boshpana;
• reabilitatsiya va moslashtirish xizmatlari ko‘rsatilishi mumkin.

Xotin-qiz himoya orderi olish yoki reabilitatsiya markaziga joylashishni istamasa ham, «Inson» markazining psixologik va huquqiy maslahat xizmatlaridan foydalanishi mumkin.

Eslatma: yordam olish huquqi shaxsning yordam ko‘rsatuvchi xodimning shaxsiy, moliyaviy yoki shahvoniy talabini bajarishiga bog‘liq bo‘lishi mumkin emas. Agar bunday talab qo‘yilsa, xavfsiz kanal orqali xabar berish kerak.