Ota-onalik huquqining cheklanishi va uning oqibatlari

Ota-onalik huquqini cheklash nima?

Sud bolaning eng ustun manfaatlarini hisobga olgan holda ota-onani huquqidan to‘liq mahrum qilmasdan, bolani ota-onadan yoki ulardan biridan olish to‘g‘risida qaror chiqarishi mumkin. Bu ota-onalik huquqini cheklash hisoblanadi.

Cheklashga quyidagi hollarda yo‘l qo‘yiladi:

bolani ota-ona bilan qoldirish ularga bog‘liq bo‘lmagan sabablar — ruhiy buzilish, boshqa surunkali kasallik, og‘ir hayotiy vaziyat va boshqa holatlar tufayli bola uchun xavfli bo‘lsa;
ota-onaning xulq-atvori bola uchun xavf tug‘dirsa, ammo ota-onalik huquqidan mahrum qilish uchun hali etarli asoslar aniqlanmagan bo‘lsa.

Muhim! Huquqni cheklash ota-onalik huquqidan mahrum qilish bilan bir xil emas. Biroq har ikki holatda ham asosiy mezon — bolaning xavfsizligi va eng ustun manfaatlari.

Agar ota-ona o‘z xulq-atvorini o‘zgartirmasa, vasiylik va homiylik organi sud qarori chiqarilganidan keyin olti oy o‘tgach, uni ota-onalik huquqidan mahrum qilish haqida da’vo kiritishi shart. Bolaning manfaatlari talab qilsa, da’vo olti oy o‘tmasidan ham kiritilishi mumkin.

Sudga kimlar murojaat qilishi mumkin?

Da’vo quyidagilar tomonidan taqdim etilishi mumkin:

bolaning yaqin qarindoshlari;
vasiylik va homiylik organi hamda bolalar huquqlarini himoya qiluvchi boshqa organlar;
maktabgacha ta’lim va umumta’lim tashkilotlari;
bola tarbiyalanayotgan boshqa muassasalar;
prokuror.

Ish prokuror va vasiylik hamda homiylik organi ishtirokida ko‘riladi. Sud bolaning ta’minoti uchun aliment undirish masalasini ham hal qiladi.

Cheklashning oqibatlari

Huquqi cheklangan ota-ona bolani shaxsan tarbiyalash, shuningdek bolali fuqarolar uchun belgilangan imtiyoz va nafaqalarni olish huquqidan mahrum bo‘ladi.

Shu bilan birga:

ota-ona bolaga ta’minot berish majburiyatidan ozod qilinmaydi;
bola turar joyga bo‘lgan mulk yoki undan foydalanish huquqini saqlaydi;
bolaning meros olish va boshqa mulkiy huquqlari saqlanib qoladi;
har ikki ota-onaning huquqi cheklansa, bola vasiylik va homiylik organi qaramog‘iga beriladi.

Bola bilan ko‘rishish mumkinmi?

Agar muloqot bolaga salbiy ta’sir ko‘rsatmasa, ota-onaning bola bilan ko‘rishishiga ruxsat berilishi mumkin. Buning uchun vasiylik va homiylik organi, vasiy yoki homiy, tutingan ota-ona yoxud bola turgan muassasa ma’muriyatining roziligi talab etiladi.

Cheklovni bekor qilish

Cheklashga sabab bo‘lgan holatlar bartaraf etilsa, sud ota-onaning da’vosi asosida bolani unga qaytarish va cheklovlarni bekor qilish haqida qaror chiqarishi mumkin.

Agar bolani qaytarish uning eng ustun manfaatlariga zid bo‘lsa, sud bolaning fikrini hisobga olib da’voni rad etishga haqli.

Tartib O‘zbekiston Respublikasining Oila kodeksining 83–86-moddalari bilan belgilangan.

Maqola foydali bo‘ldimi?

Bo‘limlar